پاییز و زمستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- سازمان تحقیقات، آموزش وترویج کشاورزی
چکیده: (40 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف:
جاده‌سازی‌های غیر‌اصولی با از بین بردن یگانگی طبیعت، فروپاشی چرخه حیات کوهستان و حجم زیاد خاکبرداری منجر به نابودی زیستگاه‌های جانوری و گیاهی، کاهش ارزش‌های زیباشناسی و آسیب‌دیدگی مناطق حساس می‌گردند. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات ناشی از جادهسازی در ایجاد و افزایش اشکال مختلف فرسایش از قبیل فرسایش آبکندی و توده‌ای در اطراف جادهها است. در جریان احداث جاده سطح وسیعی از عرصه جنگل‌ها و مراتع در طول و حاشیه مسیر آن تخریب شده و حجم بسیاری زیادی خاک و سنگ ازمحل خود جا به جا شده یا بر روی اراضی مجاور ریخته شده که موجب مضاعف شدن شدت تخریب محیط زیست می‌شود و یا به طور مستقیم وارد آبراهه ها و رودخانه‌ها شده و در نهایت به صورت رسوب وارد مخازن سدها، تالاب‌ها، دریاچه‌ها و دریا‌ها گشته و حتی با رسوبگذاری در بستر رودخانه‌ها باعت تغییر مورفولوژی آنها و ایجاد فرسایش رودخانه می‌شود (Sun and McNulty,1998; Varol, et ai., 2019 ) . از این‌رو در طراحی شبکه جاده نه تنها میزان هزینه‌ها بلکه مدیریت صحیح آب و خاک نیز باید منظور گردد (Solgi, et al., 2021; Seutloali and Beckedahl, 2015).
مواد و روش‌ها: در این مطالعه از مدل SEDMODL و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای برآورد رسوب ناشی از شبکه جادههای جنگلی در جادههای جنگل‌های بلوط غرب استان چهارمحال و بختیاری استفاده شد. منطقه مورد بررسی شامل ۵۶۴۳ متر جاده خاکی بود که به‌منظور دسترسی به مناطق مختلف احداث شده‌اند. نقشههای مورد نیاز مانند زمین‌شناسی، شیب، بارندگی و جادهها تهیه و در محیط GIS رقومی‌سازی شد. داده‌های میدانی از جمله جنس، سن و ترافیک جادهها نیز جمع‌آوری گردید.
مدل SEDMODL رسوب‌زایی را بر اساس سه منبع اصلی شامل سطح جاده، ترانشه‌های خاکبرداری و آبراهه‌های کناری محاسبه می‌کند. این عوامل تحت تأثیر پارامترهایی مانند طول و عرض جاده، جنس سطح، شیب، بارندگی، ترافیک و نوع زمین‌شناسی هستند. داده‌ها برای تحلیل آماری با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون بررسی شدند.
برای اندازه‌گیری میدانی فرسایش، ۳۶ نقطه اندازه‌گیری نصب و در مدت یک سال با ابزار دقیق بررسی شدند. همچنین با استفاده از تحلیل آماری Hotspot در محیط GIS، نقاط با فرسایش بالا (نقاط داغ) شناسایی شدند. نتایج تحلیل‌ها به شکل نقشه‌ای از مناطق دارای فرسایش زیاد ارائه شد.
یافته‌ها: نتایج حاصل از اندازه‌گیری های میدانی نشان دهنده میانگین فرسایش خاک 5/4 میلیمتر در یک سال بود. از دیگرسو میزان فرسایش محاسبه شده بر اساس مدل SEDMODL در جاده تبرک 2360 تن در سال در طول جاده مطالعاتی بدست آمد. همچنین میزان رسوبدهی کل بر اساس مدل SEDMODL در جادههای تبرک 344 تن در سال است. همچنین نتایج حاصل از آنالیز لکههای داغ جهت شناسایی مناطق با میزان فرسایش زیاد با درجه اطمینان بالای 95 درصد (Confidence level >95%) برای جاده تبرک، 6/22 درصد (1276 متر ) از جاده را به عنوان مناطق با تولید فرسایش بسیار زیاد و به عنوان لکه داغ نشان داد. بر اساس نقشههای تولیدی در این بخش از کار مشخص شد در مناطق با شیب زیاد و حساس از نظر زمین شناسی میزان فرسایش خاک بیشتر است و این قسمتها بیشترین نقش را در تولید رسوب منطقه دارند.از طرفی نتایج حاصل از آزمون آماری همبستگی نشان میدهد قویترین همبستگی معنیدار بین میزان فرسایش کل جاده با عامل زمین شناسی، عرض جاده و عامل بارش وجود دارد.
نتیجه‌گیری:
تحلیل نتایج این تحقیق گویای آن بود که مدل SEDMODL توانمندی بالایی در شناسایی مناطق حساس به فرسایش و بر آورد نرخ رسوبدهی ناشی از جادههای جنگلی دارد. میتوان بیان نمود که جادههای جنگلی درصد کمی از مساحت حوزه آبخیز را در بر میگیرند اما مقدار رسوب تولید آنها به مراتب بیشتر است.
بنابراین توجه به رعایت اصول صحیح در جادهسازی، طراحی شبکه مناسب مانند حفاظت از دامنه خاکبرداری با استفاده از شبکههای توری و بوته کاری، کمینه کردن طول جادهها و مدیریت صحیح جادهها به منظور به کمینه رساندن فرسایش خاک و رسوب در این مناطق بسیار حایز اهمیت است.
همچنین مدل بیشترین میزان آسیبپذیری جاده در تخریب دامنهها را مربوط به مناطق با شیب زیاد و پوشش گیاهی تخریب شده میداند که گویای اهمیت اجرای امور آبخبزداری جهت احیای پوشش گیاهی و تعادل‌سازی شیب در منطقه می‌باشد. همچنین میتوان دید که شرایط زمین شناسی و سازندهای حساس به فرسایش بیشترین نقش را در تولید رسوب جادههای جنگلی دارند که با یافتههای سایر تحقیق ها همخوانی دارد. بنابراین نیاز به اجرای دقیق برنامه‌های مدیریتی در مناطق با شیب زیاد پس از بررسی عوامل زمین‌شناسی، عرض جاده و بارش می‌باشد.
مقدمه و هدف:
جاده‌سازی‌های غیر‌اصولی با از بین بردن یگانگی طبیعت، فروپاشی چرخه حیات کوهستان و حجم زیاد خاکبرداری منجر به نابودی زیستگاه‌های جانوری و گیاهی، کاهش ارزش‌های زیباشناسی و آسیب‌دیدگی مناطق حساس می‌گردند. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات ناشی از جادهسازی در ایجاد و افزایش اشکال مختلف فرسایش از قبیل فرسایش آبکندی و توده‌ای در اطراف جادهها است. در جریان احداث جاده سطح وسیعی از عرصه جنگل‌ها و مراتع در طول و حاشیه مسیر آن تخریب شده و حجم بسیاری زیادی خاک و سنگ ازمحل خود جا به جا شده یا بر روی اراضی مجاور ریخته شده که موجب مضاعف شدن شدت تخریب محیط زیست می‌شود و یا به طور مستقیم وارد آبراهه ها و رودخانه‌ها شده و در نهایت به صورت رسوب وارد مخازن سدها، تالاب‌ها، دریاچه‌ها و دریا‌ها گشته و حتی با رسوبگذاری در بستر رودخانه‌ها باعت تغییر مورفولوژی آنها و ایجاد فرسایش رودخانه می‌شود (Sun and McNulty,1998; Varol, et ai., 2019 ) . از این‌رو در طراحی شبکه جاده نه تنها میزان هزینه‌ها بلکه مدیریت صحیح آب و خاک نیز باید منظور گردد (Solgi, et al., 2021; Seutloali and Beckedahl, 2015).
مواد و روش‌ها: در این مطالعه از مدل SEDMODL و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای برآورد رسوب ناشی از شبکه جادههای جنگلی در جادههای جنگل‌های بلوط غرب استان چهارمحال و بختیاری استفاده شد. منطقه مورد بررسی شامل ۵۶۴۳ متر جاده خاکی بود که به‌منظور دسترسی به مناطق مختلف احداث شده‌اند. نقشههای مورد نیاز مانند زمین‌شناسی، شیب، بارندگی و جادهها تهیه و در محیط GIS رقومی‌سازی شد. داده‌های میدانی از جمله جنس، سن و ترافیک جادهها نیز جمع‌آوری گردید.
مدل SEDMODL رسوب‌زایی را بر اساس سه منبع اصلی شامل سطح جاده، ترانشه‌های خاکبرداری و آبراهه‌های کناری محاسبه می‌کند. این عوامل تحت تأثیر پارامترهایی مانند طول و عرض جاده، جنس سطح، شیب، بارندگی، ترافیک و نوع زمین‌شناسی هستند. داده‌ها برای تحلیل آماری با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون بررسی شدند.
برای اندازه‌گیری میدانی فرسایش، ۳۶ نقطه اندازه‌گیری نصب و در مدت یک سال با ابزار دقیق بررسی شدند. همچنین با استفاده از تحلیل آماری Hotspot در محیط GIS، نقاط با فرسایش بالا (نقاط داغ) شناسایی شدند. نتایج تحلیل‌ها به شکل نقشه‌ای از مناطق دارای فرسایش زیاد ارائه شد.
یافته‌ها: نتایج حاصل از اندازه‌گیری های میدانی نشان دهنده میانگین فرسایش خاک 5/4 میلیمتر در یک سال بود. از دیگرسو میزان فرسایش محاسبه شده بر اساس مدل SEDMODL در جاده تبرک 2360 تن در سال در طول جاده مطالعاتی بدست آمد. همچنین میزان رسوبدهی کل بر اساس مدل SEDMODL در جادههای تبرک 344 تن در سال است. همچنین نتایج حاصل از آنالیز لکههای داغ جهت شناسایی مناطق با میزان فرسایش زیاد با درجه اطمینان بالای 95 درصد (Confidence level >95%) برای جاده تبرک، 6/22 درصد (1276 متر ) از جاده را به عنوان مناطق با تولید فرسایش بسیار زیاد و به عنوان لکه داغ نشان داد. بر اساس نقشههای تولیدی در این بخش از کار مشخص شد در مناطق با شیب زیاد و حساس از نظر زمین شناسی میزان فرسایش خاک بیشتر است و این قسمتها بیشترین نقش را در تولید رسوب منطقه دارند.از طرفی نتایج حاصل از آزمون آماری همبستگی نشان میدهد قویترین همبستگی معنیدار بین میزان فرسایش کل جاده با عامل زمین شناسی، عرض جاده و عامل بارش وجود دارد.
نتیجه‌گیری:
تحلیل نتایج این تحقیق گویای آن بود که مدل SEDMODL توانمندی بالایی در شناسایی مناطق حساس به فرسایش و بر آورد نرخ رسوبدهی ناشی از جادههای جنگلی دارد. میتوان بیان نمود که جادههای جنگلی درصد کمی از مساحت حوزه آبخیز را در بر میگیرند اما مقدار رسوب تولید آنها به مراتب بیشتر است.
بنابراین توجه به رعایت اصول صحیح در جادهسازی، طراحی شبکه مناسب مانند حفاظت از دامنه خاکبرداری با استفاده از شبکههای توری و بوته کاری، کمینه کردن طول جادهها و مدیریت صحیح جادهها به منظور به کمینه رساندن فرسایش خاک و رسوب در این مناطق بسیار حایز اهمیت است.
همچنین مدل بیشترین میزان آسیبپذیری جاده در تخریب دامنهها را مربوط به مناطق با شیب زیاد و پوشش گیاهی تخریب شده میداند که گویای اهمیت اجرای امور آبخبزداری جهت احیای پوشش گیاهی و تعادل‌سازی شیب در منطقه می‌باشد. همچنین میتوان دید که شرایط زمین شناسی و سازندهای حساس به فرسایش بیشترین نقش را در تولید رسوب جادههای جنگلی دارند که با یافتههای سایر تحقیق ها همخوانی دارد. بنابراین نیاز به اجرای دقیق برنامه‌های مدیریتی در مناطق با شیب زیاد پس از بررسی عوامل زمین‌شناسی، عرض جاده و بارش می‌باشد.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
