Journal of Watershed Management Research

fa مکان‌یابی مناطق مستعد گردشگری آبی در حوضه بابلرود Site Selection of Potential Hydro-tourism Areas in the Babolrood Watershed آبخیزداری آبخیزداری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: امروزه گردشگری به &lrm;عنوان یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های اقتصادی در جهان شناخته می‌شود. توسعه این صنعت مزایای اقتصادی فراوانی برای جوامع انسانی به &lrm;همراه دارد و به &lrm;عنوان یکی از اصلی‌ترین و مهم‌ترین منابع درآمد، اشتغال‌زایی و بهبود زیرساخت‌های اجتماعی و فرهنگی در دنیای نوین محسوب می‌شود. هیدروتوریسم یا گردشگری آبی یکی از اشکال پایدار گردشگری است که بر منابع آبی و اجزا وابسته به آن تمرکز دارد. هدف اصلی این مقاله مکان‌یابی هیدروژئومورفوسایت‌ها در حوضه آبخیز بابلرود با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و ارزیابی آنها با استفاده از روش‌های پریرا و رینارد است. با توجه به وجود منابع آبی مختلف از جمله دریای خزر (انتهای حوضه)، دریاچه سدها، رودخانه‌ها، چشمه‌ها، آبشارها و آب‌بندان‌ها در حوضه آبخیز بابلرود پتانسیل بالایی در توسعه گردشگری آبی دارا است. بنا بر این، شناسایی مکان‌های مناسب جهت احداث هیدروژئومورفوسایت‌ها و توسعه صنعت گردشگری آبی در این حوضه جهت توسعه اقتصادی و استفاده بهینه از منابع ضروری به &lrm;نظر می‌رسد. مواد و روش&lrm;ها: حوضه آبخیز بابل رود در شهرستان‌های بابل، بابلسر و سوادکوه در استان مازندران و در طول‌های جغرافیایی "52 '25 °52 تا "03 '55 °52 و عرض‌های جغرافیایی "06 '00 °36 تا "05 '43 °36 واقع شده است. به &lrm;منظور مکان‌یابی هیدروژئومورفوسایت‌ها در حوضه مورد مطالعه ابتدا پرسش نامه‌ای طراحی و بین مردم محلی، گردشگران و کارشناسان گردشگری توزیع شد. سپس مهم ترین شاخص‌های اصلی در مکان‌یابی هیدروژئومورفوسایت‌ها شامل شاخص‌های طبیعی (طبقات ارتفاعی، مقدار و جهت شیب)، هیدرولوژی و منابع آب (پهنه‌های آبی بر اساس شاخص آبی NDWI، فاصله از آبراهه اصلی، فاصله از آبشار و فاصله از چشمه)، اقلیمی و محیطی (بارش و کاربری اراضی)، اجتماعی (فاصله از مراکز جمعیتی و فاصله از مراکز امنیتی) و شاخص‌های زیرساختی (فاصله از جاده، فاصله از مراکز رفاهی و فاصله از مراکز درمانی) انتخاب شدند. بعد از تهیه کلیه عوامل مؤثر در مکان‌یابی و تعریف گزینه‌های آنها بر اساس جدول مقایسات زوجی و بر اساس نظر کارشناسان، خبرگان و استادان دانشگاه، وزن‌دهی به این عوامل در نرم &lrm;افزار Expert Choice 11 انجام شد. با به&lrm; دست آوردن وزن هرکدام از عوامل مؤثر و گزینه‌های آنها اقدام به تهیه لایه &lrm;برداری تمامی عوامل بر اساس وزن به &lrm;&rlm;دست آمده آنها شد و در نهایت بر این اساس تبدیل به رستر شدند. سرانجام با استفاده از ماشین حساب رستری در ArcGIS 10.8 با اعمال حاصل جمع همه عوامل نقشه نهایی مکان‌یابی هیدروژئومورفوسایت‌ها در حوضه به &lrm;دست آمد. سپس، به&lrm; منظور قابلیت‌سنجی سایت‌های نهایی از روش‌های پریرا و رینارد بهره گرفته شد. داده‌های دو روش مذکور نیز با طراحی پرسشنامه مطابق با اهداف این مدل‌ها جمع‌آوری گردیدند. یافته&lrm;ها: با بررسی وزن پارامترها می‌توان به اهمیت نسبی هر معیار در فرآیند مکان‌یابی پی برد. نتایج بیانگر این است که معیار NDWI (شاخص نرمال شده تفاوت آب) با وزن 0/115 بیشترین اهمیت را در بین معیارها دارد، که نشان‌دهنده نقش کلیدی این شاخص در شناسایی مناطق دارای پتانسیل آبی است. فاصله از چشمه (0/115) و فاصله از آبراهه اصلی (0/790) نیز از معیارهای با اهمیت بالا هستند که نشان‌دهنده اهمیت دسترسی به منابع آب در مکان‌یابی هیدروژئومورفوسایت‌ها است. در مقابل، معیارهایی مانند شیب (0/037) و طبقات ارتفاعی (0/042) وزن کمتری دارند و اهمیت کمتری در مقایسه با سایر معیارها دارند. وزن گزینه‌ها نشان می‌دهد که کدام دسته از هر معیار، بهترین گزینه برای مکان‌یابی هیدروژئومورفوسایت است. بنا بر این، معیار فاصله از آبراهه اصلی، گزینه‌ A با وزن 0/347 بیشترین اهمیت را دارد، که احتمالاً نشان‌دهنده این است که هیدروژئومورفوسایت‌های نزدیک به آبراهه‌های اصلی، از نظر دسترسی به آب و پتانسیل گردشگری، مناسب‌تر هستند. در معیار NDWI نیز گزینه‌ A با وزن 0/343 بیشترین اهمیت را دارد، که نشان می‌دهد مناطقی با مقادیر بالاتر NDWI (مناطق با پوشش آبی بیشتر) برای توسعه گردشگری آبی مناسب‌تر هستند. نتایج حاصل از ارزیابی روش‌های پریرا و رینارد نشان می &lrm;دهند که دریاچه سد البرز، دریای خزر و جنگل‌های هیرکانی به &lrm;دلیل بالا بودن عیار مدیریتی و مناسب بودن نسبی نسبت به سایر پدیده‌ها دارای بیشترین امتیاز هستند. نزدیک بودن هرکدام از این پدیده‌ها به مناطق مستعد پیش‌بینی شده توسط روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) نشانگر قابلیت بالای آنها جهت احداث هیدروژئومورفوسایت‌ها است. نتیجه&lrm;گیری: نتایج نشان می &lrm;دهند که در فرآیند مکان‌یابی هیدروژئومورفوسایت‌ها، معیارهایی مانند NDWI، فاصله از چشمه و فاصله از آبراهه اصلی از اهمیت بالایی برخوردارند و مناطقی با پوشش آبی بیشتر و دسترسی آسان به منابع آب، پتانسیل بالاتری برای توسعه گردشگری آبی دارند. با این&lrm; حال، لازم است تا تمامی معیارها و گزینه‌ها به &lrm;طور همزمان در نظر گرفته شوند.</div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Background: Today, tourism is recognized as one of the most important economic activities in the world. The development of this industry brings numerous economic benefits to human societies and is considered one of the main and most important sources of income, job creation, and improvement of social and cultural infrastructure in the modern world. Hydro-tourism or water tourism is a sustainable form of tourism that focuses on water resources and their related components. The main objective of this article is to locate hydro-sites in the Babolrood watershed using the Analytical Hierarchy Process (AHP) method and evaluate them using the Pereira and Renard methods. Considering the presence of various water resources, including the Caspian Sea (the end of the basin), dam lakes, rivers, springs, waterfalls, and ponds in the Babolrood watershed, it has a high potential for the development of water tourism. Therefore, identifying suitable locations for the construction of hydro-sites and the development of the water tourism industry in this basin seems necessary for economic development and optimal use of resources. Methods: The Babolrood watershed is located in the counties of Babol, Babolsar, and Savadkuh in Mazandaran Province, within the geographical longitudes of 52°25'52" to 52°55'03" and latitudes of 36°00'06" to 36°43'05". To locate hydrogeomorphosites within the studied watershed, a questionnaire was designed and distributed among local people, tourists, and tourism experts. Subsequently, the most important selected key indicators in locating hydrogeomorphosites were natural indicators (elevation classes, slope magnitude and direction), hydrology and water resources (water bodies based on the NDWI water index, distance from the main waterway, distance from waterfalls, and distance from springs), climate and environmental indicators (precipitation and land use), social indicators (distance from population centers and distance from security centers), and infrastructural indicators (distance from roads, distance from welfare centers, and distance from medical centers). After preparing all effective factors in locating and defining their alternatives based on the pairwise comparison table and based on the opinions of experts, specialists, and university professors, these factors were weighted in Expert Choice 11 software. By obtaining the weight of each of the effective factors and their alternatives, a vector layer of all factors was prepared based on their obtained weight and finally converted to raster format. Finally, the final map of hydrogeomorphosites locations in the basin was obtained using the raster calculator in ArcGIS 10.8 by applying the sum of all factors. Then, the Pereira and Renard methods were used to assess the capability of the final sites. Data for the two methods were collected by designing a questionnaire in accordance with the objectives of these models. Results: The relative importance of each criterion in the site selection process can be understood by examining the weights of the parameters. The results indicate that the NDWI (Normalized Difference Water Index) criterion, with a weight of 0.115, has the highest importance among the criteria, demonstrating the key role of this index in identifying areas with water potential. Distance from spring (0.115) and distance from the main waterway (0.079) are also the criteria of high importance, indicating the significance of access to water resources in locating hydrogeomorphosites. In contrast, criteria such as slope (0.037) and elevation classes (0.042) have lower weights and are less important than the other criteria. The weights of the alternatives indicate which category of each criterion is the best option for locating hydrogeomorphosites. Therefore, for the distance from the main waterway criterion, Alternative A, with a weight of 0.347, has the highest importance, likely indicating that hydrogeomorphosites near main waterways are more suitable in terms of water access and tourism potential. In the NDWI criterion, Alternative A also has the highest weight (0.343), suggesting that areas with higher NDWI values (areas with more water cover) are more suitable for the development of water tourism. The results obtained from the evaluation of the Pereira and Renard methods show that the Alborz Dam Lake, the Caspian Sea, and the Hyrcanian forests have the highest scores due to their high management quality and relative suitability compared to other phenomena. The proximity of each of these phenomena to the susceptible areas predicted by the Analytical Hierarchy Process (AHP) method indicates their high potential for the construction of hydrogeomorphosites. Conclusion: The results indicated that criteria such as NDWI, distance from springs, and distance from the main waterway are highly important in the process of localizing hydrogeomorphosites. Areas with greater water coverage and easy access to water resources have a higher potential for developing aquatic tourism. However, it is necessary to consider all criteria and alternatives simultaneously.</div> حوضه آبخیز بابلرود, منابع آبی, هیدروتوریسم, ArcGIS 10.8 ,Expert Choice 11 ArcGIS 10.8, Babolrood Watershed, Expert Choice 11, Hydrotourism, Water Resources 180 196 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1995-1&slc_lang=fa&sid=1 Danial Hassan Tabar Shoraki دانیال حسن تبار شورکی danialhasantabar1@gmail.com 100319475328460015841 100319475328460015841 No Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Seyed Ramazan Mousavi Mousavi سیدرمضان موسوی srmmousavi@sanru.ac.ir 100319475328460015842 100319475328460015842 Yes Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Ghorban Vahabzadeh Kebria قربان وهاب زاده کبریا gh.vahabzadeh@sanru.ac.ir 100319475328460015843 100319475328460015843 No Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Sayed Hussein Roshun سیدحسین روشان h.roshun2011@gmail.com 100319475328460015844 100319475328460015844 No Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران