fa بهینه سازی کاربری اراضی با استفاده از رویکرد ارزیابی چندمعیاره و تحلیل اقتصادی اراضی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز چهل‌چای استان گلستان) مديريت حوزه های آبخيز مديريت حوزه های آبخيز پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong><span style="color:black;">&nbsp;&nbsp; بهینه‌سازی کاربری اراضی به‌منظور استفاده مطلوب از اراضی برای فعالیت‌های مختلف، همواره از بحث‌های اساسی در برنامه &shy;ریزی مدیران منابع طبیعی بوده است</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">.</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> برای جلوگیری از اثرات سوء ناشی از بهره‌برداری غیراصولی از اراضی باید برنامه&shy; های مدیریتی طراحی گردد که منجر به عملکرد بهتر کاربری اراضی گردد. در این تحقیق باهدف</span></strong> <strong><span style="color:black;">جلوگیری</span></strong> <strong><span style="color:black;">از</span></strong> <strong><span style="color:black;">ادامه</span></strong> <strong><span style="color:black;">روند بهره &shy;برداری</span></strong> <strong><span style="color:black;">غیراصولی</span></strong> <strong><span style="color:black;">از</span></strong> <strong><span style="color:black;">اراضی، به &shy;طوری&shy;که</span></strong> <strong><span style="color:black;">رفاه</span></strong> <strong><span style="color:black;">اجتماعی</span></strong> <strong><span style="color:black;">و</span></strong> <strong><span style="color:black;">اقتصادی</span></strong> <strong><span style="color:black;">مردم ساکن</span></strong> <strong><span style="color:black;">در</span></strong> <strong><span style="color:black;">آن</span></strong> <strong><span style="color:black;">به&shy; خطر</span></strong> <strong><span style="color:black;">نیافتد اقدام به بهینه‌سازی کاربری اراضی در آبخیز چهل&shy; چای با وسعت 25680 هکتار در استان گلستان شده است. </span></strong><strong>بدین منظور </strong><strong><span style="color:black;">به </span></strong><strong><span style="color:black;">ایجاد نقشه کاربری بهینه با استفاده از روش </span></strong><strong><span style="color:black;">ارزیابی</span></strong><strong><span style="color:black;"> چندمعیاره و همچنین ارزیابی اقتصادی اراضی با توجه به نسبت سود به هزینه هریک از کاربری های پیشنهادی پرداخته شد. کاربری&shy;ها و اقدامات حفاظتی پیشنهادی در آبخیز چهل&shy; چای </span></strong><strong><span style="color:black;">شامل </span></strong><strong><span style="color:black;">تراس &shy;بندی، احداث باغ، آگروفارستری، علوفه &shy;کاری، جنگل&shy;کاری و احیای جوامع گیاهی کنار رودخانه است. </span></strong><strong><span style="color:black;">جهت تعیین توان سرزمین برای کاربری‌ها، </span></strong><strong><span style="color:black;">&nbsp;لایه‌ها و نقشه‌های اطلاعاتی وارد نرم‌افزار </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">Terrset</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> شد و تناسب اراضی برای هریک از کاربری‌های </span></strong><strong><span style="color:black;">پیشنهادی</span></strong><strong><span style="color:black;"> تعیین گردید</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">.</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> بر این اساس هر یک از فاکتورها بین صفر و یک استاندارد شدند و نقشه فازی هریک از کاربری‌ها در محیط ترست تهیه شد.</span></strong> <strong><span style="color:black;">در نهایت با توجه به فاکتورها و محدودیت&shy;های تعریف‌شده نقشه تناسب هریک از کاربری‌های پیشنهادی با روش ارزیابی چندمعیاره </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">(MCE)</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> تهیه شد. در نقشه نهایی اختصاص کاربری‌ها بر اساس اهداف چندگانه </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">&nbsp;(MOLA)</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">با افزایش ارزش&shy;ها از صفر تا یک، تناسب افزایش می &shy;یابد.</span></strong><strong><span style="color:black;"> همچنین از طرفی </span></strong><strong><span style="color:black;">با در نظرگرفتن هزینه احداث و نگهداری و درآمد هریک از کاربری‌های پیشنهادی طی افق برنامه‌ریزی 30 ساله،&nbsp; نسبت سود به هزینه هر کاربری به&shy; دست آمد که نتایج ارزیابی اقتصادی تمامی کاربری‌های پیشنهادی مقرون‌به‌صرفه شد. در نهایت با توجه به نتایج حاصل از ارزیابی چندمعیاره و ارزیابی کارآیی اقتصادی برای فعالیت&shy;های پیشنهادی</span></strong><strong><span style="color:black;"> سطح کل تناسب آن‌ها نسبت به حوضه به &shy;دست آمد.</span></strong></span></div> <div style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp; Land use optimization for proper utilization of land resources has always been one of the main issues in natural resource planning. To avoid the adverse effects of improper land use, management programs should be designed that incorporate land use optimization. In this research, land use optimization has been performed for the Chehelchay watershed, with an area of 25680 hectares in Golestan province, in order to prevent improper land utilization which threatens economic and social sustainability of the watershed. For this purpose, an optimal land use map was created using multi-criteria evaluation method together with economic evaluation of land uses based on the benefit-to-cost ratio. Proposed land uses and protection actions for the Chehelchay watershed include terracing, orchards, agroforestry, forage cultivation, afforestation and riparian forest buffers. To assess land suitability for different uses, several data layers were input and analyzed in Terrset software. Each of the factors (i.e. data layers) was standardized between zero and one. Then, the layers were combined using Multi-Criteria Evaluation (MCE) method to generate fuzzy suitability map for each land use. In the final map, suitability values range between zero (not suitable) and one (perfectly suitable). Also, considering the costs of establishment, maintenance and income of each of the proposed land uses during a 30-year planning horizon, benefit-to-cost ratio was calculated for each land use. The results of the economic evaluations indicated that all of the proposed land uses are profitable. Finally, based on the results of multi-criteria evaluation and economic evaluations, the optimized areas for each proposed land use were determined across the watershed.</div> &nbsp; افق برنامه‌ریزی, تناسب اراضی, کاربری بهینه, نسبت سود به هزینه Benefit-Cost Ratio, Land Suitability, Optimize Use, The Planning Horizon 169 179 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1653-1&slc_lang=fa&sid=1 Fereshte rahimi فرشته رحیمی fereshterahimi72@gmail.com 100319475328460010674 100319475328460010674 Yes Department of Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources ali Najafinejad علی نجفی نژاد Najafinejad@gmail.com 100319475328460010675 100319475328460010675 No Department of Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources vahedberdi sheikh واحدبردی شیخ v.sheikh@yahoo.com 100319475328460010676 100319475328460010676 No Department of Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources arash Zare Garizi آرش زارع گاریزی Arash.zare86@gmail.com 100319475328460010677 100319475328460010677 No Department of Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources