fa بررسی اثرات مؤلفه‌های شیب و شدت بارندگی بر هدررفت خاک و رواناب در اراضی دیم (مطالعه موردی: اراضی دیم شهرستان گچساران) فرسايش خاک و توليد رسوب فرسايش خاک و توليد رسوب پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="color:#222222;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">چکیده مبسوط</span></span></span></strong><br> <strong><span style="color:#222222;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مقدمه و هدف:</span></span></span></strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> یکی از کاربری‌هایی که در ایران</span></span> <span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">در معرض فرسایش شدید قرار دارد؛ اراضی دیم شیب‌دار کم‌بازده هستند که به‌طور قطع یکی از منابع مهم رسوب رودخانه‌ها و مخازن نیز می‌باشند.</span></span> <span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">حساس‌ترین زمان به فرسایش حالتی است که این اراضی شخم‌خورده‌ و به‌صورت آیش رها شده&shy; اند. این دوره در اکثر مناطق ایران مصادف با دوره بارندگی است. بخش وسیعی از اراضی کشاورزی دیم شهرستان گچساران بسیار فرسایش پذیر بوده و درآمد بسیاری از ساکنین این منطقه از کشاورزی است. بنابراین هدف از تحقیق حاضر، بررسی میزان تأثیرگذاری شدت‌های مختلف بارندگی درشیب‌های متفاوت بر میزان فرسایش و رواناب در دیم&shy;زارهای شهرستان گچساران در استان کهگیلویه و بویراحمد می‌باشد.</span></span><br> <strong><span style="color:#222222;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مواد و روش</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#222222;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:#222222;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">ها:</span></span></span></strong>&nbsp;<span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">به</span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> منظور آماده &shy;سازی محیط برای انجام آزمایش، ابتدا سطح خاک منطقه اشباع شد. سپس با استفاده از باران ساز کامفورست، باران‌هایی با شدت‌های 33، 64 و 110 میلی‌متر بر ساعت در سه شیب 6، 12، و 25 درصد ایجاد گردید. بدین ترتیب، نه تیمار با چهار تکرار مورد آزمایش و تجزیه و تحلیل قرار گرفت. رواناب و رسوب با استفاده از ظروف مخصوص جمع‌آوری و به آزمایشگاه انتقال داده شد. پس از جمع‌آوری داده‌ها، تجزیه و تحلیل آماری رواناب و رسوب با استفاده از نرم&shy; افزار </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SPSS</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و روش تجزیه واریانس و آزمون دانکن انجام گرفت. سایر </span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">تحلیل‌های لازم نیز از نظر تأثیر عوامل بر میزان رواناب، فرسایش، عناصر کیفی آب، خاک و رسوب انجام شد.</span></span><br> <strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;یافته</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">ها:</span></span></strong>&nbsp;<span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مقایسه میانگین پارامترهای مورد مطالعه حاکی از اثرات معنی‌دار (0/05</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">p<</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) شدت بارندگی و درصد شیب بر میزان رواناب و فرسایش است به‌طوری‌که در سه شیب اندازه‌گیری شده در شدت 110 میلی‌متر بر ساعت نسبت به شدت 33 میلی‌متر بر ساعت سبب افزایش 4 و 1/7 برابری رواناب و رسوب شده است و شیب 25 درصد نسبت به شیب 6 درصد سبب افزایش 2/3 و 1/7 برابری در میزان رواناب و رسوب شده است. </span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">آنالیز نتایج مربوط به غلظت رسوب نشان داد که شدت بارندگی تنها در مقادیر بالای خود بر میزان غلظت و وزن رسوب تأثیرگذار است و در شدت بارندگی 33 و 64 میلی‌متر در ساعت تفاوت معنی‌داری در میزان غلظت و وزن رسوب مشاهده نشد. </span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مقایسه نتایج اثرات شدت بارندگی و شیب بر مؤلفه‌های مورد بررسی بیانگر آن است که شدت بارندگی نسبت به درصد شیب تأثیر بیشتری در میزان رواناب و رسوب دارد. همچنین اندازه &shy;گیری نسبت میزان عناصر غذایی در رسوب و خاک نشان &shy;دهنده اثرات فرسایش خاک بر حمل مواد غذایی و کاهش حاصل&shy;خیزی است به&shy; طوری که میزان کربن، فسفر و پتاسیم در رسوبات جمع &shy;آوری شده نسبت به خاک بیشتر گردیده است.</span></span><br> <strong><span style="color:#222222;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">نتیجه</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#222222;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:#222222;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">گیری:</span></span></span></strong>&nbsp;<span style="color:#222222;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بر اساس نتایج این پژوهش، درصد شیب و همچنین شدت بارندگی به‌صورت مستقل و در برهم کنش با یکدیگر، تأثیر معنی‌داری بر تولید رواناب و رسوب در کرت‌های آزمایشی مورد استفاده در این طرح داشته‌اند. آنالیز نتایج مربوط به غلظت رسوب نشان داد که شدت بارندگی تنها در مقادیر بالای خود بر میزان غلظت و وزن رسوب تأثیرگذار است. همچنین با افزایش شیب، مقدار، حجم و ضریب رواناب افزایش یافت اما </span></span></span><span style="color:#222222;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">این افزایش رواناب در شیب 25 درصد بسیار بیشتر از شیب‌های 6 و 12 درصد بود. بنابراین هرچه شیب افزایش پیدا نماید، افزایش رواناب نیز شدت بیشتری خواهد گرفت.</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:#222222;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;"></span></span></span></span><br> &nbsp;<br> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;"></span></span></span></strong></div> <strong>Extended Abstract</strong><br> <strong>Introduction and Objective:</strong> Low efficient sloping rainfed lands are one of land uses being exposed to severe erosion in Iran which is definitely one of important sediment sources for rivers and reservoirs. These lands are most sensitive to erosion while being plowed and fallow. This period in most regions of Iran coincides with the rainy season. A large part of rainfed agricultural lands of Gachsaran city is much erodible while the income of many residents of this area is from agriculture. Therefore, the aim of this study is to investigate the impact of various rainfall intensities in different slopes on the amount of erosion and runoff in rainfed lands of Gachsaran city in Kohgiluyeh & Boyerahmad Province. <span dir="RTL"></span><br> <strong>Material and Methods:</strong> First, the soil surface was saturated in order to prepare the environment for the experiment. Then, rainfall intensities of 33, 64 and 110 mmh^-1 on three slopes of 6, 12 and 25% were generated using a rainfall simulator. Therefore, nine treatments with four replications were analyzed. Runoff and sediment were collected using special containers and transferred to the laboratory. After data collection, statistical analyses of runoff and sediment were conducted by SPSS software and analysis of variance method along with Duncan test. The other analyses were also accomplished in terms of the effect of factors on the amount of runoff, sediment, quality elements of water, soil and sediment.<br> <strong>Results:</strong> Comparison of mean of the studied parameters showed significant (p<0.05) effect of rainfall intensity and slope percentage on the amount of runoff and sediment; so that, the rainfall intensity of 110 mmh^-1 caused runoff and sediment 4 and 1.7 times higher than the 33 mmh^-1. Also, the slope 25% caused runoff and sediment 2.3 and 1.7 times higher than the 6% on the three measured slopes. Comparison of the results of rainfall intensity and slope impact on the studied components indicated that rainfall intensity has a more considerable impact than the slope percent, on the amount of runoff and sediment. Also, measuring the amount of nutrients in soil and sediment indicated the impact of soil erosion on nutrient transport and reducing fertility; so that, higher amount of carbon, phosphorus and potassium in the collected sediments than the soil.<span dir="RTL"></span><br> <strong>Conclusion:</strong> According to the results, slope percent and rainfall intensity have a significant effect on runoff and sediment production independently and in interaction with each other, in the experimental plots. Based on the result analysis of sediment concentration, only high amounts of rainfall intensity affect sediment concentration and weight of sediment. Moreover, increase of slope caused amount, volume and runoff coefficient; but this increase of runoff in the slope of 25% was much higher than the slopes of 6 and 12%. So, as the slope increases, the runoff will also increase.<br> &nbsp; واژه­های کلیدی: پلات, دیمزار, رواناب, شبیه‌ساز باران, فرسایش Dry land, Erosion, Plot, Runoff, Simulator 182 192 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-697-1&slc_lang=fa&sid=1 majid khazaei مجید خزائی khazayi64@gmail.com 100319475328460011347 100319475328460011347 Yes Rangelands and Watershed Management Engineering Department, Kohgiluyeh & Boyerahmad Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Kohgiluyeh & Boyerahmad, Iran بخش تحقیقات جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ‌کهگیلویه و بویراحمد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ‌کهگیلویه و بویراحمد، ایران reza bayat رضا بیات khazayi64@gmail.com 100319475328460011348 100319475328460011348 No of Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Tehran پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران iman saleh ایمان صالح khazayi64@gmail.com 100319475328460011349 100319475328460011349 No Rangelands and Watershed Management Engineering Department, Kohgiluyeh & Boyerahmad Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Kohgiluyeh & Boyerahmad, Iran بخش تحقیقات جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ‌کهگیلویه و بویراحمد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ‌کهگیلویه و بویراحمد، ایران