Journal of Watershed Management Research

fa تحلیل موانع مشارکت مردمی در طرح‌‌های آبخیزداری حوضه نینه‌رود استان قزوین Analysis of Barriers to Public Participation in Watershed Management Projects in Ninehroud Watershed, Qazvin Province مديريت حوزه های آبخيز مديريت حوزه های آبخيز پژوهشي Research <div class="WordSection1" dir="RTL"> <h2 dir="RTL" style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: مشارکت مردم در طرح‌‌های توسعه آبخیز عامل مهمی در موفقیت و یا شکست آنهاست. براین‌اساس در هر حوضه آبخیز برای اتخاذ تدابیری در راستای رفع موانع مشارکتی مردم، شناسایی عوامل مؤثر بر ضعف مشارکت مردمی ضروری است. از مهم‌ترین اقداماتی که می‌توان در راستای رفع موانع مشارکت جوامع محلی در طرح‌های آبخیزداری به انجام رساند، شناسایی، دسته‌بندی و رتبه‌بندی عواملی است که باعث ضعف مشارکت آنها در این طرح‌ها می‌شود. هدف اصلی این تحقیق، شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر ضعف مشارکت جوامع روستایی در طرح‌های آبخیزداری (انواع عملیات بیولوژیک، مکانیکی، بیومکانیکی و مدیریتی) حوضه نینه‌رود در استان قزوین است. همچنین مقایسه‌‌ای نیز بین دیدگاه کارشناسان و جوامع محلی درباره میزان اهمیت این عوامل انجام شد. مواد و روش‌‌ها: حوزه آبخیز نینه‌رود با مساحت 12336 هکتار در 30 کیلومتری شمال شرق قزوین واقع شده است. مطالعات تفصیلی-اجرایی این حوضه در سال 1386 به تصویب کمیته فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قزوین رسیده و طی سال‌‌های 1389 تا 1396 انواع طرح‌‌های بیولوژیک، مکانیکی، بیومکانیکی و مدیریتی در آن اجرا شده است. شناسایی عوامل موثر بر ضعف مشارکت مردمی در طرح‌‌های آبخیزداری حوضه نینه‌‌رود بر اساس پرسش از کارشناسان و مراجعه به منطقه و مصاحبه حضوری با ساکنان و بهره‌برداران منطقه و نیز مطالعات کتابخانه‌‌ای انجام شد. در تحقیق حاضر این عوامل به چهار شاخص اصلی مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی و آموزشی - ترویجی طبقه‌‌بندی شدند که دربردارنده 18 زیرشاخص شناسایی‌‌شده است. در این پژوهش ابزار اندازه‌گیری و جمع‌آوری داده‌ها پرسش‌نامه بود و بر این اساس دو نوع پرسش‌‌نامه مقایسات زوجی و طیف لیکرت طراحی و روایی آنها توسط گروه خبرگان تایید شد. برای اطلاع از دیدگاه جوامع محلی درباره میزان اهمیت این عوامل، از بین 1323 سرپرست خانوار موجود در حوضه، مطابق با فرمول کوکران تعداد 298 نمونه انتخاب و پرسش‌‌نامه‌‌ها تکمیل شد. همچنین برای اطلاع از دیدگاه کارشناسان پرسش‌‌نامه‌‌ها توسط 19 کارشناس خبره تکمیل شد. پایایی پرسش‌‌نامه‌‌ها توسط آزمون آلفی کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه شاخص‌ها و زیرشاخص‌‌های مؤثر بر ضعف مشارکت مردمی در طرح‌‌های آبخیزداری به ترتیب با استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی فازی و آزمون فریدمن اولویت‌بندی شدند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که از دیدگاه هر دو گروه خبرگان و مردم شاخص‌های مدیریتی و اقتصادی از اهمیت بیشتری نسبت به شاخص‌های اجتماعی و آموزشی-ترویجی در آبخیز نینه‌رود برخوردارند. نتایج همچنین بیان‌‌گر اختلاف نظر دو دیدگاه درباره میزان اهمیت بعضی از زیرشاخص ها بود. از دیدگاه کارشناسان زیرشاخص‌های "عدم تخصیص کامل اعتبارات اجرایی در زمان مقرر" و "اختلافات محلی و قومی" با میانگین رتبه به ترتیب 13/72 و 7/03، بیشینه و کمینه اهمیت را دارند درحالی‌که آبخیزنشینان زیرشاخص‌های "عدم تطابق طرح‌های پیشنهادی با نیازهای مردم" و "عدم تخصیص کامل اعتبارات اجرایی در زمان مقرر" را با میانگین رتبه به ترتیب 14/96 و 3/98 به عنوان زیرشاخص‌های دارای بیشترین و کمترین اهمیت معرفی نموده‌اند. همچنین از دیدگاه هر دو گروه سه زیرشاخص شامل عدم طراحی طرح‌های چندمنظوره، تمرکز قدرت تصمیم‌گیری در مرکز و عدم به‌کارگیری نیروی محلی در اجرای طرح‌ها (اشتغال‌زایی)، ازجمله مهم‌‌ترین زیرشاخص‌‌های مؤثر بر ضعف مشارکت مردم در طرح‌‌های آبخیزداری حوضه نینه‌رود می‌باشند. نتیجه گیری: بطورکلی نتایج این تحقیق نشان داد که دیدگاه کارشناسان و مردم محلی درباره بعضی از موانع مشارکت مردمی یکسان ولی در مواردی دارای اختلافات فاحشی است. بنابراین پیشنهاد می‌‌شود برای همگرایی دیدگاه‌‌های این دو گروه، تصمیم‌‌گیری در خصوص طرح‌‌های آبخیزداری بصورت گروهی و با حضور جوامع محلی در سرلوحه برنامه کارشناسان و طراحان طرح‌‌های آبخیزداری قرار گیرد.</h2> </div> <div style="text-align: justify;"><div aria-label="شکستن صفحه" class="cke_pagebreak" contenteditable="false" data-cke-display-name="pagebreak" data-cke-pagebreak="1" style="page-break-after:always" title="شکستن صفحه"></div></div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Introduction and Objective: People's participation in watershed development projects is an important factor in their success or failure. Therefore, in any watershed, it is necessary to identify the factors affecting the weakness of public participation. Previous studies have rarely analyzed the factors preventing people's participation. One of the most important measures that can be taken to remove barriers to the participation of local communities in watershed management projects (biological, mechanical, biomechanical, and managerial operations) is to identify, categorize and rank the factors that weaken their participation in these projects. The purpose of this study was to identify and prioritize these factors in the Ninehroud watershed of Qazvin province. A comparison was also made between the views of experts and the local community's viewpoints on the importance of these factors. Material and Methods: Ninehrood watershed with an area of 12,336 hectares is located 30 km northeast of Qazvin. Detailed-executive studies of this watershed were approved by the technical committee of the Natural Resources and Watershed Management Organization of Qazvin province in 2006 and various biological, mechanical, biomechanical, and managerial projects were implemented during the years 2009 to 2016. Identifying the factors affecting the weakness of public participation in the watershed management projects was done based on questions from experts, visits to the area, and face-to-face interviews with residents, as well as previous studies. These factors were classified into four managerial, economic, social, and educational-promotional categories which totally include 18 sub-indicators. In this study, the data collection tool was two types of questionnaires including pairwise comparisons and Likert scale questionnaires were designed and their validity was confirmed by a group of experts. In order to know the views of local communities about the importance of these factors, according to Cochran's formula, 298 samples were selected from 1323 household heads in the watershed, and questionnaires were completed. To find out the views of experts on the importance of these factors, questionnaires were also completed by 19 experts. The reliability of the questionnaires was assessed by Cronbach's alpha test. Then, the FAHP technique and Friedman test were applied respectively to prioritize the indicators and sub-indices preventing public participation in watershed management projects. Results: The results showed that from the perspective of both groups, managerial and economic indicators had a greater role in weak public participation than social and educational-promotional indicators. The results also indicated some differences in the importance of the sub-indices from the perspective of the two groups. From the experts' perspective, "lack of full allocation of operating funds on time" and "local and tribal disputes" with an average rank of 13.72 and 7.03 had the most and least importance respectively. This is while the watershed residents have introduced "Non-matching of proposed projects with their needs" and "lack of full allocation of operating funds on time" with an average rank of 14.96 and 3.98 as the most and the least important sub-indicators respectively. From the perspective of both groups, three sub-indicators including the lack of multipurpose projects design, the concentration of decision-making power at headquarters, and the lack of employing local laborers in project implementation (Employment), were also ranked as the first six priorities which have had more role in the weak participation of people. Conclusion: In general, the results of this study showed some similarities in the views of the two groups on some of the participation barriers, but in some cases, there were significant differences. Therefore, group decision-making with the presence of local communities on watershed management projects is proposed as a way to converge the views of these two groups.</div> تحلیل سلسله‌مراتبی فازی, تصمیم‌‌گیری چندمعیاره, طرح آبخیزداری, مشارکت مردمی Fuzzy hierarchy analysis, Multi-criteria decision making, Public Participation, Watershed Management Plan 82 92 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-547-7&slc_lang=fa&sid=1 Jamal Mosaffaie جمال مصفایی jamalmosaffaie@yahoo.com 100319475328460012328 100319475328460012328 Yes Soil Conservation & Watershed Management Research Institute پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Faramarz Sarfaraz فرامرز سرفراز faramarz_sar@yahoo.com 100319475328460012329 100319475328460012329 No Department of natural resources, Qazvin Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Tehran, Iran مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان قزوین Amin Salehpour Jam امین صالح پور جم aminpourjam@yahoo.com 100319475328460012330 100319475328460012330 No Soil Conservation and Watershed Management Research Institute (SCWMRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران MahmoodReza Tabatabaei محمودرضا طباطبایی taba1345@hotmail.com 100319475328460012331 100319475328460012331 No Soil Conservation and Watershed Management Research Institute (SCWMRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری