Journal of Watershed Management Research

fa ارائه راهکارهای مدیریتی برای حوزه آبخیز الولک استان قزوین مبتنی بر رویکرد DPSIR Developing management solutions for Alolak watershed in the Qazvin province using the DPSIR approach مديريت حوزه های آبخيز مديريت حوزه های آبخيز پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><v:line from="113.05pt,2.95pt" id="Straight_x0020_Connector_x0020_3" o:gfxdata="UEsDBBQABgAIAAAAIQC2gziS/gAAAOEBAAATAAAAW0NvbnRlbnRfVHlwZXNdLnhtbJSRQU7DMBBF 90jcwfIWJU67QAgl6YK0S0CoHGBkTxKLZGx5TGhvj5O2G0SRWNoz/78nu9wcxkFMGNg6quQqL6RA 0s5Y6ir5vt9lD1JwBDIwOMJKHpHlpr69KfdHjyxSmriSfYz+USnWPY7AufNIadK6MEJMx9ApD/oD OlTrorhX2lFEilmcO2RdNtjC5xDF9pCuTyYBB5bi6bQ4syoJ3g9WQ0ymaiLzg5KdCXlKLjvcW893 SUOqXwnz5DrgnHtJTxOsQfEKIT7DmDSUCaxw7Rqn8787ZsmRM9e2VmPeBN4uqYvTtW7jvijg9N/y JsXecLq0q+WD6m8AAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAAIQA4/SH/1gAAAJQBAAALAAAAX3JlbHMvLnJl bHOkkMFqwzAMhu+DvYPRfXGawxijTi+j0GvpHsDYimMaW0Yy2fr2M4PBMnrbUb/Q94l/f/hMi1qR JVI2sOt6UJgd+ZiDgffL8ekFlFSbvV0oo4EbChzGx4f9GRdb25HMsYhqlCwG5lrLq9biZkxWOiqY 22YiTra2kYMu1l1tQD30/bPm3wwYN0x18gb45AdQl1tp5j/sFB2T0FQ7R0nTNEV3j6o9feQzro1i OWA14Fm+Q8a1a8+Bvu/d/dMb2JY5uiPbhG/ktn4cqGU/er3pcvwCAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAA IQAms5k2IgIAAD8EAAAOAAAAZHJzL2Uyb0RvYy54bWysU02P2jAQvVfqf7B8hySQZdmIsKoI9LJt kdj+AGM7xFp/yfYSVlX/e8cG0tJeqqo5OLZn/DzvvfHi8aQkOnLnhdE1LsY5RlxTw4Q+1Pjr82Y0 x8gHohmRRvMav3GPH5fv3y16W/GJ6Yxk3CEA0b7qbY27EGyVZZ52XBE/NpZrCLbGKRJg6Q4Zc6QH dCWzSZ7Pst44Zp2h3HvYbc5BvEz4bctp+NK2ngckawy1hTS6NO7jmC0XpDo4YjtBL2WQf6hCEaHh 0gGqIYGgVyf+gFKCOuNNG8bUqMy0raA8cQA2Rf4bm11HLE9cQBxvB5n8/4Oln49bhwSr8RQjTRRY tAuOiEMX0MpoDQIah6ZRp976CtJXeusiU3rSO/tk6IuHWHYTjAtvAXfffzIMIMlrMEmeU+tUPAzE 0Sm58Da4wE8BUdi8KydlcQ9m0WssI9X1oHU+fORGoTipsRQ6CkQqcnzyIRZCqmtK3NZmI6RMJkuN emBZ3N9FaGWBcgDTX567i3XeSMFiejzo3WG/kg4dSWyc9EUNAP4mTYkA7SuFqvF8SCJVxwlba5bu DUTI8xwOSx3BgSlUe5md2+TbQ/6wnq/n5aiczNajMm+a0YfNqhzNNlBxM21Wq6b4HqkWZdUJxriO pV5btij/riUuj+fcbEPTDiplt+iJLxR7/aeik9XR3XNH7A1727ooTXQdujQlX15UfAa/rlPWz3e/ /AEAAP//AwBQSwMEFAAGAAgAAAAhAKLC0rnfAAAADAEAAA8AAABkcnMvZG93bnJldi54bWxMj81O wzAQhO9IvIO1SNyo00IohDgVQpQTh9IfleMmXpIIex3Fbht4ehwJCW47u6PZb/LFYI04Uu9bxwqm kwQEceV0y7WC7WZ5dQfCB2SNxjEp+CIPi+L8LMdMuxO/0XEdahFD2GeooAmhy6T0VUMW/cR1xPH2 4XqLIcq+lrrHUwy3Rs6S5FZabDl+aLCjp4aqz/XBKvDmpf1e7l7LfTXdu+f3FdabG1Tq8mJ4fAAR aAh/ZhjxIzoUkal0B9ZemKjnaRqtCq7TcRgdyex+DqL8Xckil/9LFD8AAAD//wMAUEsBAi0AFAAG AAgAAAAhALaDOJL+AAAA4QEAABMAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAFtDb250ZW50X1R5cGVzXS54bWxQ SwECLQAUAAYACAAAACEAOP0h/9YAAACUAQAACwAAAAAAAAAAAAAAAAAvAQAAX3JlbHMvLnJlbHNQ SwECLQAUAAYACAAAACEAJrOZNiICAAA/BAAADgAAAAAAAAAAAAAAAAAuAgAAZHJzL2Uyb0RvYy54 bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEAosLSud8AAAAMAQAADwAAAAAAAAAAAAAAAAB8BAAAZHJzL2Rvd25y ZXYueG1sUEsFBgAAAAAEAAQA8wAAAIgFAAAAAA== " strokeweight="2.5pt" style="position:absolute; left:0; text-align:left; z-index:251657216" to="366.6pt,2.95pt"> <v:stroke joinstyle="miter" linestyle="thickThin"> <o:lock shapetype="f" v:ext="edit"> </o:lock></v:stroke></v:line>چکیده مبسوط: مقدمه و هدف: حوزه آبخیز به‌عنوان یک واحد برنامه‌ریزی و مدیریتی با لحاظ تمام ابعاد اقتصادی-اجتماعی، فیزیکی، بوم‌شناختی، فنی و سازمانی، موردقبول جامعه علمی قرارگرفته است که به دلیل تنش‌های وارده به‌ویژه در اثر تغییرات اقلیمی و فعالیت‌های انسانی در حال آسیب دیدن و تخریب میباشد. به‌‌نحوی‌که تغییر اقلیم، تغییر کاربری اراضی، آسیب به تنوع زیستی، افزایش رو به رشد هدر رفت منابع آب‌وخاک و بسیاری از مسائل دیگر دلالت بر دخالت نابجای انسانی دارد. بر همین اساس، مدیریت مؤثر حوزه‌های آبخیز نیازمند درک ارتباطات بین اجزای مختلف سامانه آبخیز و لحاظ پویایی آن برای حصول خروجی مطلوب است. ازاین‌رو اصولی‌ترین گام در طرح‌های مدیریت آبخیز شناخت آسیب‌های حوزه آبخیز و بررسی دلیل آنها و درنتیجه شناسایی راهکارهای اصلی مدیریتی است؛ بنابراین پیش از تدوین برنامه‌های کاری، بررسی ریشه آسیب‌ها و تعیین راهکارهای مدیریتی ضروری میباشد. مواد و روش‌ها: این پژوهش به دنبال تعیین پاسخ های مدیریتی با استفاده از رویکرد DPSIR میباشد که در ابتدا مشکلات حوزه آبخیز شناسایی و سپس نسبت به ارائه پاسخ‌های مدیریتی اقدام شده است. در این رویکرد  با بررسی مؤلفه‌های نیروهای محرکه، فشار، وضعیت، اثر، پاسخ و ارتباط بین آن‌ها، اولویت بندی مؤلفه‌ها با تهیه و تکمیل پرسشنامه طیف لیکرت مبتنی بر یک مطالعه توصیفی- تحلیلی بر پایه مطالعات کتابخانه ای، تشکیل جلسه با کارشناسان و خبرگان، طرح پرسش، بحث، تبادل‌نظر، بازدید از منطقه، برگزاری جلسات با آبخیزنشینان، شوراها و دهیارها و استفاده از آزمون فریدمن صورت پذیرفته است. یافته‌ها: یافته‌ها در این تحقیق نشان‌دهنده آن است که پنج نیروی محرکه مؤثر در حوزه آبخیز باعث ایجاد 12 فشار تأثیرگذار در حوضه بوده که باعث به وجود آمدن چهار وضعیت با نُه اثرگذاری مهم شده که 18 پاسخ را به همراه داشته است. نتیجه حاصله نشان می‌دهد که از پنج نیروی محرک تأثیرگذار در حوزه آبخیز، توسعه باغات و کشاورزی و تغییرات اقلیمی به ترتیب با میانگین رتبه 3/74 و 3/16 مهم‌ترین و تأثیرگذارترین مؤلفه‌هایی هستند که باعث ایجاد فشار بر حوضه و کاهش پوشش گیاهی طبیعی عرصه می‌شوند. استفاده مفرط از مراتع، بهره‌برداری مفرط از آب‌وخاک فشارهای مهمی بوده که منجر به افزایش فرسایش، سیل‌خیزی و همچنین کاهش آبدهی منطقه می‌شوند که پیامدی ازجمله کاهش تولید علوفه، تخریب زیستگاه و افزایش هزینه‌های زندگی جوامع حاضر در حوزه آبخیز را به دنبال خواهند داشت؛ بنابراین پاسخ به این مؤلفه‌ها ازجمله پیامد و فشارها و اعمال مدیریت سازگار می‌تواند نتایج امیدوارکننده‌ای در بهبود وضعیت حوزه آبخیز و جوامع حاضر داشته باشد. نتیجه‌گیری: نتایج حاصله ارائه پاسخ‌هایی چون در نظر گرفتن برنامه‌های آموزشی و ترویجی فرهنگ منابع طبیعی، اشتغال‌زایی و ایجاد شغل‌های جایگزین، اقدامات آبخیزداری در سطح آبخیز با میانگین رتبه 12/7 و 12/16 و 12/04 مهم‌ترین نتایج در این پژوهش بوده است. </div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Introduction and Objective: The watershed as a planning and management unit considering all socio-economic, physical, ecological, technical and organizational dimensions, has been accepted by the scientific community, which is being damaged and degraded due to the stresses caused especially by climate change and human activities. In such a way that climate  and land use change, damage to biological diversity, inceasing waste water and soil erosion along with many other issues indicate inappropriate human intervention. Therefore, the effective management of watersheds requires understanding the connections between its different components and dynamics in order to achieve the desired output. Apparently, the most fundamental step in watershed management plans is to recognize the potential threats to find out their causes and, as a result, identify the main management solutions. Therefore, before formulating work plans, it is necessary to investigate the root of the threats and determine the management scenarios. M aterial and Methods: The purpose of this research is to determine the management options using the DPSIR approach, which first identifies the problems of the watershed and then provides management responses. In this approach, the investigated components are driving forces, pressure, situation, impact, response and the relationship between them. Prioritizing the components through the preparation of a Likert scale questionnaire based on a descriptive-analytical study, library studies, holding meetings with experts, watershed residents, village councils, asking questions, discussing, exchanging opinions, visiting the area and the use of Friedman's test has been done. Results: The findings of the research show that five effective driving forces in the watershed have caused 12 influential pressures, which have resulted in four situations and nine important effects that have resulted in 18 responses. Moreover, the result shows that out of the five influential driving forces in the watershed, the development of orchards and agriculture and climate change are the most important and influential factors with an average rating of 3.74 and 3.16, respectively, which cause pressure on the watershed and reduce the natural vegetation of the area. Overgrazing, excessive exploitation of water and soil resources are important pressures that lead to increasing soil erosion, flooding, and also a decrease in water yeild of the region, which will result in a decrease in fodder production, habitat destruction, and increase in the living costs of the communities in the watershed area. Therefore, the response to these components, including the consequences and pressures, and consistent management practices can provide promising results in improving the watershed, environment, and current communities. Conclusion:The results of providing educational and extension programs of natural resources behavior, employment generation and creating alternative jobs, watershed management measures at the with an average rating of 12.7, 12.16 and 12.04 were the most important solutions in this research</div> پیشران‌ها, تغییرات اقلیمی, سناریو سازی,مدیریت حوزه آبخیز, DPSIR Climate change, Driving forces, DPSIR , Scenario development, Watershed management. 148 162 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1891-1&slc_lang=fa&sid=1 mehdi kamali مهدی کمالی kamali25mehdi@yahoo.com 100319475328460013328 0009-0009-7521-420x No watershed management, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, University of Tehran آبخیزداری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران Hossein Azarnivand حسین آذرنیوند hazar@ut.ac.ir 100319475328460013329 100319475328460013329 Yes Department of Revitalization of Dry and Mountainous Areas, Faculty of Natural Resources, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Tehran University گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران Arash Malekian آرش ملکیان amaleki@uni-goettingen.de 100319475328460013330 100319475328460013330 No Department of Arid and Mountainous Areas, Faculty of Natural Resources, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Tehran University گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران Jamal Mosaffaei جمال مصفایی jamalmosaffaie@yahoo.com 100319475328460013331 100319475328460013331 No Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Agricultural Research,Education and Extension Organization (AREEO) پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران