fa تاثیر توپوگرافی، شیب و اقلیم بر میزان تولید رواناب در اراضی مارنی استان زنجان با استفاده از شبیه ساز باران فرسايش خاک و توليد رسوب فرسايش خاک و توليد رسوب كاربردي Applicable <p dir="RTL"><strong><span style="font-family:2 mitra;">واحدهای مارنی در حدود20 درصد از سطح استان زنجان را تشکیل می</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">دهند. </span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">عوامل مؤثر بر فرسایش خاک و رواناب تحت تأثیر شرایط زمانی و مکانی متنوع می</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">باشند، لیکن مهم ترین آنها شامل اقلیم، فرسایش</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">پذیری خاک، توپوگرافی، پوشش گیاهی و نحوه مدیریت اراضی است.</span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> در این مقاله به بررسی تاثیر توپوگرافی، شیب و اقلیم بر میزان تولید رواناب در اراضی مارنی استان زنجان با استفاده از شبیه</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">ساز باران&nbsp; پرداخته می</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">شود. برای این منظور با تلفیق نقشه</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">های شیب، اقلیم و واحدهای مارنی سازندهای زمین شناسی در محیط نرم افزار </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ArcGIS9.3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> اقدام به تعریف واحدهای کاری و انجام آزمایش به تعداد 220 مورد با&nbsp; استفاده از&nbsp; دستگاه شبیه&shy;ساز باران گردید. سپس داده&shy;ها با استفاده از برنامه آماری </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SAS</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> مورد تحلیل قرار گرفت. بر این اساس واحد مارنی قرمز بالایی </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">(Mu)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> دارای بیشترین حجم تولید رواناب (20 لیتر در متر مربع) و واحد مارنی مارن پلیوسن </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">(PL)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> کمترین حجم تولیدی (یک لیتر در متر مربع) می</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">باشند. همچنین واحد مارنی پلیوسن </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">(PL)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> دارای بیشترین مقدار نفوذ ( 5/12 سانتی‌متر) و واحد مارنی قرمز پائینی </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">(OL)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> دارای کمترین مقدار نفوذ (2 سانتی‌متر) بود. بر اساس نتایج آزمون </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">F</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">&nbsp; تاثیر واحدهای مارنی، شیب و اقلیم بر حجم و ضریب رواناب معنی</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">دار بودند. بر اساس</span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> محاسبه و مقایسه میانگین مقادیر واحدهای مارنی، شیب و اقلیم بر حجم و ضریب رواناب به روش دانکن واحدهای مارنی به چهار گروه قابل تفکیک بودند. بطوریکه واحد مارن پلیوسن </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">(PL)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">،</span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> واحد مارنی قم </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">(OM)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> و قرمز پائینی </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&nbsp;(OL)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">هر کدام به تنهایی یک گروه و واحدهای مارنی قرمز بالایی </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">(Mu)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> و مارن ائوسن </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">(EM)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"> در یک گروه قرار می</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">گیرند. بنابراین این چهار گروه از نظر تفاوت در حجم رواناب تولیدی و ضریب رواناب با همدیگر اختلاف معنی&shy;داری دارند. بررسی تاثیر شیب و اقلیم بر این دو خصوصیت نشان&shy;دهنده معنی</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">‌</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;">دار بودن تاثیر این دو بر حجم رواناب تولیدی و ضریب رواناب واحدهای مارنی است.</span></strong><br> &nbsp;</p> <p>The most important factors affecting soil erosion and runoff include climate, soil erodibility, topography, vegetation cover and land management. In this article, an assessment of topography, slope and climate effects on the runoff production within marly lands in Zanjan province by using an artificial rain simulator. In this regard, by overlying slope, climate, and marly units of geological formation maps, by incorporating a rain simulator and an overall of 220 plots were tested. Data, collected from field operations, were analyzed on the basis of Randomized Complete Block Design with Factorial Treatment Structure. The upper red marl units (Mu) has the highest volume of runoff With volume of more than 20 liters per square meter marl and marl units Pliocene (PL) The minimum With volume of 1 liter one liter per square meter respectively. The Pliocene marl units (PL) has the highest infiltration rate of 12.5 cm and lower red marl (OL) had the lowest infiltration rare is about 2 cm. The F-test results of Marnie units on volume and run-off coefficient were statistically significant, while the effect is not significant for the slope and climate on these two features. But in cases of double and triple combinations of these three variables in all cases have a significant effect on runoff generation and runoff coefficient. Statistical data analysis shows the significant effects of the Marl units, Slope and climate on the volume and run-off coefficient (p<0.05). Marly unit can be classified in to four groups, based on the Volume and run-off coefficient, so that Marls of Pliocene (PL), Qom (OM) and lower red (OL) are in a separate class and upper-red (Mu), and Eocen (EM) Marl units are in a unique group. Accordingly, it can be said that the four groups differed in volume and run-off coefficient are significantly different from each other. The results of the slope and climate effects on these two traits showed significant effects on volume and run-off coefficient of the marl units.<br> &nbsp;</p> فرسایش خاک, حجم رواناب, ضریب رواناب, واحدهای مارنی Homogeneous units, Soil Erosion, Volume and Run-off coefficient 193 205 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-606-1&slc_lang=fa&sid=1 parviz Abdinejad پرویز عبدی نژاد prz_abdi@yahoo.com 10031947532846006414 10031947532846006414 Yes مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان Sadat Fiznia سادات فیض نیا sfeiz@u.t.ac.ir. 10031947532846006415 10031947532846006415 No دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران Hamid Reza Pyrowan حمیدرضا پیروان hrpeyrowan@yahoo.com 10031947532846006416 10031947532846006416 No تهران- پزوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری