fa روند تغییرات ضریب سیلابی در ایستگاه‌های هیدرومتری استان اردبیل بلايای طبيعی (سيل، خشکسالی و حرکت های توده ای) بلايای طبيعی (سيل، خشکسالی و حرکت های توده ای) پژوهشي Research <p dir="RTL">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">سیل یک رویداد سریع و مخرب است که هر ساله در نقاط مختلف جهان و کشور باعث بروز خسارات جانی و مالی محسوس و نامحسوس فراوان می‌شود. این تحقیق با هدف ارزیابی روند و تغییرات زمانی و مکانی ضریب سیلابی در رودخانه‌های استان اردبیل، با استفاده از دبی روزانه 22 ایستگاه‌ هیدرومتری در طول یک دوره 21 ساله، بین سال‌های (1369 تا 1390) انجام گرفت. ابتدا مقادیر ضریب جریان <a name="OLE_LINK5">سیلابی </a>با برآورد و کم نمودن جریان پایه به روش حداقل محلی محاسبه شد. روند تغییرات زمانی ضریب جریان سیلابی در ایستگاه‌های هیدرومتری با استفاده از آزمون ناپارامتری من</span></span></strong><strong><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&ndash;</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">کندال تعیین شد. سپس دوره آماری موجود به دوره‌های 5 ساله تقسیم شد و تغییرات مقادیر ضریب جریان سیلابی در دوره&lrm;‌های مختلف مورد تحلیل قرار گرفت. هم‌چنین وجود تفاوت در بین مقادیر ضریب سیلابی دوره‌های مختلف با استفاده از آزمون آماری کروسکال والیس </span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">(</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:8.0pt;">Kruskal-Wallis</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مورد ارزیابی قرار گرفت.</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">نتایج آزمون آماری تفاوت معنی‌دار </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">(</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">p<0.05</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، را در بین مقادیر ضریب سیلابی در دوره‌های مختلف نشان داد</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">. </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">تغییرات ضریب جریان سیلابی حاکی از وجود تشابه الگوی تغییرات مکانی در دوره‌های مختلف بود و بیش‌ترین تغییرات متغیر مذکور در دوره‌ مطالعاتی مربوط به محدوده‌های شمال و شمال‌‌ شرقی و غرب استان می‌باشد. بیش‌ترین ضریب سیلابی مربوط به ایستگاه اکبرداوود به میزان 8/0 که در پنج سال اخیر، مشاهده شد.</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بر‌اساس نتایج تحلیل روند، از مجموع 22 ایستگاه مورد مطالعه در استان اردبیل، 6 ایستگاه‌ روند افزایشی و یک ایستگاه روند کاهشی را در داده‌های ضریب سیلابی نشان دادند و در بقیه ایستگاه‌ها روند افزایشی معنی‌دار نبوده است.</span></span></strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> <strong>روند افزایشی در مقادیر ضریب سیلابی می‌تواند در اثر افزایش بارش و یا ناشی از تغییر کاربری اراضی و افزایش شدت بهره‌برداری از مراتع باشد که باعث افزایش توان تولید رواناب به‌صورت جریان سطحی و در نتیجه افزایش در روند ضریب سیلابی در آمار ایستگاه‌های مورد مطالعه شده است.</strong></span></span><br> &nbsp;<br> &nbsp;</p> <p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Flood as a rapid and destructive event causes great human and economic losses in Iran and around the world, annually. This study aimed to assess the temporal trend and spatial changes of flood coefficient of Ardabil Province rivers using daily discharge of 22 hydrometric stations over a 22-year (1991 to 2011) of recorded data. The flood coefficient amount was calculated after subtracting the defined base flow resulted from the local minima technique. The non-parametric Mann-Kendall test was used to detect the temporal tend in the time series values. The recorded data length were divided into 5-year periods and the variations of changes of flow rate in different periods were analyzed. The significant differences were determined by using the Kruskal-Wallis statistical test. The results showed that changes of flood coefficient was significant (p<0.05) between different periods. The spatial changes of flood coefficient variation coefficient showed a similar spatial pattern in different studied periods and the highest variability were defined at North-East and West parts of the study area. The highest rate of flood coefficient was observed in Akbardavood station with the value of 0.8 in the fourth sub-period. According to the results of trend analysis, there is an increasing significant temporal trend in 6 stations, and one station had decreasing trend, while other stations had increasing trend with no statistical significance. The increasing trend of flood coefficient can be related to rainfall variations and land use change along with intensified use of extensive rangelands areas which increases the potential runoff and surface flow resulting increase in the flood coefficient in the studied statistics.<br> &nbsp;</p> آزمون من–کندال, تغییرات مکانی, روند تغییرات زمانی, ضریب جریان سیلابی, استان اردبیل Ardabil Province, Flood Coefficient, Mann-Kendall, Spatial Variations, Trend Temporal Variations 82 95 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-312-3&slc_lang=fa&sid=1 Raoof Mostafazadeh رئوف مصطفی‌زاده raoofmostafazadeh@uma.ac.ir 10031947532846006453 10031947532846006453 Yes دانشگاه محقق اردبیلی ، دانشکده علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی Sonia Mehri سونیا مهری m.sonia1393@gmail.com 10031947532846006454 10031947532846006454 No دانشگاه محقق اردبیلی ، دانشکده علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی،