fa مقایسه روش محاسبه خودکار نسبت تحویل رسوب حوزه آبخیز با روش سنتی در سامانه اطلاعات مکانی) مطالعه موردی: حوزه آبخیز یکه‌چنار – استان گلستان) تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>تعیین میزان رسوب‌دهی و مرزبندی حوزه</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>های آبخیز جزء اولین مراحل کاری در تحقیقات محیطی بخصوص در برآورد فرسایش آبی است. تعیین دقیق مرز در بررسی خصوصیات هیدرولوژی و مرفولوژی حوزه آبخیز مهم است. هدف این تحقیق ارائه یک الگوی خودکار ترسیم دقیق مرز حوزه و محاسبه میزان نسبت تحویل رسوب است. روش سنتی تعیین مرز حوزه و متعاقباً محاسبه نسبت تحویل رسوب به‌صورت دستی انجام می</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>گیرد که با استفاده از یک نقشه توپوگرافی، مرز حوزه آبخیز تعیین می</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>گردد و طول آبراهه اصلی محاسبه می&shy; شود. ولی امروزه با پیشرفت روش</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>های تحلیل مکانی رقومی در نرم</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>افزارهای سامانه اطلاعات مکانی، تعیین مرز آبخیز به روش رقومی خودکار امکان</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>پذیر شده است، برای این منظور، در ابتدا خطاهای مدل ارتفاع رقومی برداشته می‌شود. پس از محاسبه جهت جریان آبراهه و جریان تجمعی آن، می‌توان مرز حوزه‌ها براساس یک نقطه خروجی تعیین نمود. نسبت تحویل رسوب براساس ارتفاع محلی، محیط حوزه و طول مسیر جریان آب تعیین می‌شود. در این تحقیق به‌منظور طراحی مدل حوزه&shy;بندی از داده مدل رقومی ارتفاعی </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">ASTER</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SRTM</span></span></strong><strong> استفاده شد که برای بررسی صحت کلی داده و انطباق آن با واقعیت زمینی ، &nbsp;مرز حوزه براساس نقشه گوگل-مپ ترسیم شد؛ یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد محاسبه خودکار مرزبندی حوزه</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>های آبخیز و تعیین نسبت تحویل رسوب ازلحاظ آماری اختلاف معناداری با روش سنتی (دستی) ندارد. به‌طوری‌که مرز حوزه</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>های آبخیز دقت کلی و ضریب کاپای محاسبه‌شده بین داده&shy;های واقعی (گوگل-مپ) با داده </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">ASTER</span></span></strong><strong> به ترتیب 93 درصد و 92/0 و برای حوزه&shy;بندی مبتنی بر </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SRTM</span></span></strong><strong> به ترتیب 3/94 درصد و 94/0 است و میزان همبستگی (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">r²</span></span></strong><strong>) نسبت تحویل رسوب بین داده گوگل-مپ با داده مبتنی بر </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SRTM</span></span></strong><strong> 98/0 و با داده مبتنی بر </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SRTM</span></span></strong><strong> 95/0 است.</strong></span></p> <p dir="RTL">&nbsp;<br> &nbsp;</p> <p>Determining the sediment delivery rate and watershed delineation is among the first stage in environmental research, especially in water erosion estimation. The determining the accurate boundary of watershed is important for the hydrological and morphologic characteristics of watersheds. The study aims to present an automatic extraction model of watershed delineation and calculate sediment delivery rate. The traditional method of determining the watershed delineation, and subsequently, calculating sediment delivery rate is performed manually that using a topographic map, the boundary of the watershed is determined and main flow length is calculated. However, nowadays due to the advancement of digital analytical spatial-based methods in GIS software, automatic delineation of watershed is feasible. For this purpose, the errors of digital elevation model are removed. After calculating the flow direction, and flow accumulation, watershed boundaries can be determined having pourpoints. Then, sediment delivery rate is calculated by local height of watershed, its perimeter, and flow length. In this research, the digital elevation models of ASTER-DEM and SRTM-DEM are utilized to design watershed delineation model and to evaluate the overall accuracy and the correspondence of them, so the border of watershed is delineated using Google map, which is used as a ground truth. The findings of this study show the automatic extraction of watershed boundary and calculation of sediment delivery rate do not have significant differences with traditional mothed. So that, the overall accuracy and Kappa index of the watershed boundary based on ASTER-DEM are 93 percent and 0.92, respectively, and their values for the watershed boundary based on SRTM-DEM are 94.3 percent and 0.94, respectively. The correlation coefficient (r²) of calculated sediment delivery rate based on SRTM-DEM is 0.98 and its value based on ASTER-DEM is 0.95.<br> &nbsp;</p> مرزبندی, قطعه بندی, مدل رقومی ارتفاع, نسبت تحویل رسوب, رود اترک Watershed Delineation, Digital Elevation Model, Sediment Delivery Rate, Atrak River 260 270 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-855-2&slc_lang=fa&sid=1 Chooghi Bairam Komaki چوقی بایرام کمکی bkomaki@gmail.com 10031947532846007057 10031947532846007057 Yes Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Hassan Ahmadi حسن احمدی ahmadineka@gmail.com 10031947532846007058 10031947532846007058 No Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس Maryam Mombeni مریم ممبنی maryam.mombeni@yahoo.com 10031947532846007059 10031947532846007059 No Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Sajjad Ahmad Yousefi سجاد احمد یوسفی sajadyousefi58@yahoo.com 10031947532846007060 10031947532846007060 No Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Naser Mostafavi ناصر مصطفوی mostafavi.nsr@gmail.com 10031947532846007061 10031947532846007061 No Tehran University دانشگاه تهران