fa بررسی تغییرات کیفی آب زیرزمینی دشت های شرقی دریاچه ارومیه حفاظت آب و خاک حفاظت آب و خاک پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; منابع آب زیرزمینی بزرگترین ذخیره قابل دسترسی آب شیرین در کره زمین محسوب می&shy;شوند. با توجه به اهمیت و کمبود این منابع ارزشمند مطالعه پیرامون تغییرات کیفی آب زیرزمینی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار اسـت. کاهش تراز سطح آب دریاچه ارومیه در دهه اخیر باعث افزایش شوری آب آن شده است. در این مقاله اثر کاهش تراز سطح آب دریاچه بر مشخصات کیفی آب&shy; های زیرزمینی دشت&shy; های شرقی دریاچه ارومیه در محدوده سال&shy;های آبی 81-1380 تا 91-1390 مورد مطالعه قرار گرفته است. با استفاده از روش زمین آمار در محیط نرم &shy;افزار <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GIS</span></span>، سمی&shy; واریوگرام&shy; های مدل دایره &shy;ای، کروی، نمایی و گوسی برای کل املاح جامد (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TDS</span></span>) و نسبت جذبی سدیم (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SAR</span></span>) بدست آمد. در بیشتر سال&shy;ها برای پارامتر <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TDS</span></span> مدل گوسی با خطای استاندارد در محدوده 44/0 تا 94/0 و برای پارامتر <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SAR</span></span> مدل نمایی با خطای استاندارد در محدوده 52/0 تا 47/1 به&shy; عنوان مدل برتر انتخاب شد. با بکارگیری روش میان&shy;یابی کوکریجینگ تغییرات کیفی آب زیرزمینی در آبخوان شرقی دریاچه مورد ارزیابی قرار گرفت و پهنه &shy;های کیفی دشت&shy; های شرقی دریاچه ارومیه رسم شد. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که کاهش تراز سطح آب دریاچه ارومیه تأثیر منفی بر کیفیت آب زیرزمینی دشت&shy; های شرقی دریاچه داشته است. همچنین کاهش کیفیت آب به گونه&shy; ای بوده است که مقدار <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TDS</span></span> بطور نسبی از 10 درصد تا 45 درصد و برای پارامتر <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SAR</span></span> از 7 درصد تا 30 درصد متغیر بوده است.</span></p> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">Groundwater resources are considered as a largest reservoir of available freshwater in the world. According to the importance and scarcity of this precious resource, studying the groundwater quality changes is very important. Declines in water level of Urmia lake has led to increase in the salinity of water in this lake. In this paper, water level reduction effects were studied on qualitative characteristics of groundwater in the eastern part of Urmia lake from 2001-2002 to 2011-2012. With using geostatistical techniques in GIS, TDS &SAR were obtained with Circular, spherical, exponential, and Gaussian semi-variogram models. In most of year Gaussian model with RMSE between 0.44 to 0.94 for TDS and exponential model with RMSE between 0.52 and 1.47 for SAR were selected as the premier models. Groundwater quality changes were evaluated using Co-Kriging interpolation method and qualitative zones were plotted in the eastern aquifer of Urmia lake. The results indicated that water level reduction of Urmia lake had negative effects on the decline of groundwater quality of the eastern plains of Urmia lake. Also, water quality at different points reduced so that TDS varied approximately between 10% and 45% and SAR varied between 7% and 30% during the statistical period.</span></div> تراز آب, تغییرات کیفی, دریاچه ارومیه, کل املاح جامد, نسبت جذبی سدیم Water level, Water quality changes, Urmia lake, Total dissolved solids, Sodium adsorption ratio 145 157 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1022-1&slc_lang=fa&sid=1 Robabeh Jafari ربابه جعفری jafari.robabeh@yahoo.com 10031947532846008681 10031947532846008681 No Department of Environmental Engineering, Islamic Azad University, Science and Research Branch گروه مهندسی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران Ali Torabian علی ترابیان atorabi@ut.ac.ir 10031947532846008682 10031947532846008682 Yes Department of Civil Environmental Engineering, University of Tehran گروه مهندسی محیط زیست، دانشگاه تهران، ایران Mohamad Ali Ghorbani محمدعلی قربانی ghorbani@tabrizu.ac.ir 10031947532846008683 10031947532846008683 No Department of Water Engineering, University of Tabriz گروه مهندسی آب، دانشگاه تبریز، ایران سید احمد میرباقری mirbagheri@kntu.ac.ir 10031947532846008684 10031947532846008684 No Professor, Department of Civil Engineering environment, Khajeh Nasir Toosi University of Technology گروه مهندسی عمران- محیط زیست، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، ایران Amir Hesam Hasani امیرحسام حسنی ahhassani@srbiau.ac.ir 10031947532846008685 10031947532846008685 No Department of Environmental Engineering, Islamic Azad University, Science and Research Branch گروه مهندسی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران