fa مقایسه روش‌های مختلف تبخیر و تعرق پتانسیل و بررسی تغییرات زمانی- مکانی آن در حوزه آبخیز مهارلو، استان فارس با استفاده از GIS GIS بلايای طبيعی (سيل، خشکسالی و حرکت های توده ای) بلايای طبيعی (سيل، خشکسالی و حرکت های توده ای) پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>برآورد تبخیر و تعرق پتانسیل نقش مهمی در برنامه</strong><strong>‌</strong><strong>ریزی</strong><strong>، طراحی و مدیریت منابع آب، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک دارد. هدف از تحقیق حاضر، بررسی زمانی روش‌های مختلف محاسبه تبخیر و تعرق پتانسیل شامل تورنت‌وایت، بلانی- کریدل و هارگریوز &ndash; سامانی و بررسی تغییرات مکانی آن در حوزه آبخیز مهارلو در استان فارس می‌باشد. بدین منظور از آمار سالانه درجه حرارت در یک دوره آماری 12 ساله (2013-2002) و 12 ایستگاه هواشناسی در حوزه آبخیز مهارلو استفاده گردید. به‌منظور پهنه‌بندی تبخیر و تعرق و بررسی تغییرات مکان آن از روش میان</strong><strong>‌</strong><strong>یابی عکس مجذور فاصله (</strong><strong><span dir="LTR">IDW</span></strong><strong>) در نرم</strong><strong>‌</strong><strong>افزار </strong><strong><span dir="LTR">ArcGIS</span></strong><strong> استفاده گردید. در تحقیق حاضر به</strong><strong>‌</strong><strong>منظور انتخاب مناسب</strong><strong>‌</strong><strong>ترین روش برآورد تبخیر و تعرق پتانسیل بلانی- کریدل، هارگریوز- سامانی، تورنت‌وایت از شاخص</strong><strong>‌</strong><strong>های آماری میانگین مطلق خطا (</strong><strong><span dir="LTR">MAE</span></strong><strong>) (64/8، 06/12، و 93/9)، میانگین انحراف خطا&nbsp; (</strong><strong><span dir="LTR">MBE</span></strong><strong>) (42/0-، 56/0-، 36/1-) و ریشه دوم میانگین مربعات باقیمانده (</strong><strong><span dir="LTR">RMSE</span></strong><strong>) (49/2، 48/3 و 86/2) استفاده شد. نتایج نشان داد که تغییرات زمانی و مکانی تبخیر و تعرق پتانسیل درروش بلانی- &nbsp;کریدل بیان</strong><strong>‌</strong><strong>گر &nbsp;بیش</strong><strong>‌</strong><strong>ترین میزان تبخیر و تعرق در ایستگاه دوبنه در سال 2009 با مقدار 5/127میلی‌متر در سال و کم‌ترین مقدار آن مربوط به ایستگاه کافتر در سال 2006 با مقدار 1/85 میلی</strong><strong>‌</strong><strong>متر در سال می‌باشد. هم</strong><strong>‌</strong><strong>چنین بر اساس نتایج هارگریوز- سامانی، بیش</strong><strong>‌</strong><strong>ترین و کم</strong><strong>‌</strong><strong>ترین مقدار تبخیر و تعرق به</strong> <strong>ترتیب مربوط به ایستگاه‌های جهان‌آباد بختگان در سال 2009 با مقدار 1/152 میلی‌متر در سال و ایستگاه کمهر در سال 2003 با مقدار 5/96 میلی</strong><strong>‌</strong><strong>متر در سال</strong><strong> می‌باشد، درحالی‌که درروش تورنت‌وایت بیش</strong><strong>‌</strong><strong>ترین میزان تبخیر و تعرق مربوط به ایستگاه دوبنه در سال 2009 با مقدار 6/103 میلی</strong><strong>‌</strong><strong>متر در سال و کم</strong><strong>‌</strong><strong>ترین مقدار آن مربوط به ایستگاه کمهر در سال 2011 با مقدار 7/52 میلی</strong><strong>‌</strong><strong>متر در سال برآورد گردید. هم‌چنین نتایج ارزیابی روش‌های مختلف برآورد تبخیر و تعرق نشان داد که با توجه به معیار </strong><strong><span dir="LTR">MAE</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">RMSE</span></strong><strong> روش بلانی- کریدل کم</strong><strong>‌</strong><strong>ترین میزان خطا (64/8 و 49/2) و با توجه به معیار&shy;های </strong><strong><span dir="LTR">MAE</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">RMSE</span></strong><strong> بیش</strong><strong>‌</strong><strong>ترین مقدار خطا مربوط به روش هارگریوز- سامانی با مقدار اندازه‌گیری شده </strong><strong><span dir="LTR">MAE</span></strong><strong> 06/12 و </strong><strong><span dir="LTR">RMSE</span></strong><strong> 48/3 بوده است، که درمجموع روش بلانی- کریدل بهترین روش تبخیر و تعرق پتانسیل به&shy;دلیل پایین بودن میزان خطا نسبت به روش‌های هارگریوز- سامانی و تورنت‌وایت می‌باشد.</strong></span></div> <div style="text-align: justify;">Evaluating potential evapotranspiration plays an important role in planning, designing, and managing water resources, especially in arid and semi arid zones. The aim of the present research is considering spatio-temporal changes of different potential evapotranspiration methods such as Thornthwaite, Hargreaves, and Blaney-Criddle in the Maharlou Watershed, Fars province. So, yearly statistics of temperature in a course of 12 years (2002-2013) with 12 meteorology stations in Maharlou Watershed have been used. In order to zonation map of evapotranspiration and studing spatial changes, Inverse Distance Weighting (IDW) method has been used in GIS software. To choose the most suitable method for evaluating potential evapotranspiration using Blany- Criddle, Hargreaves- Samani, and Thornthwaite &nbsp;in this present research, statistics indicators including Mean Absolute Error (MAE) (8.64, 12.06, 9.93), Mean Bias Error (MBE) (<span dir="RTL">-</span>0.42, -0.56, -1.36), and Root-Mean-Square error (RMSE) (2.49, 2.86, 3.48) is used. Results showed that spatio-temporal changes of potential evapotranspiration in Blaney- Criddle method indicates the most amount of evapotranspiration in Dobene Station in 2009 with the amount of 127.5 mm. Whereas the least that amount of attached is in Kaftar Station in 2006 with the amount of 85.1 mm. Also based on Hargreaves results, the most and least amount of evapotranspiration is in Jahan abad bakhtegan Stations in 2009 with the amount of 152.1 mm and Komhar station in 2003 with the amount of 96.5 mm, respectively. In contrast, based on Thornthwaite method, the most amount of evapotranspiration is included in Dobene Sstation in 2009 with the amount of 103.6 mm and the least that amount of attached is in Komhar Station in 2011 with the amount of 52.7 mm. Subsequently, the results of evaluating of different evapotranspiration methods according to RMSE and MAE showed that Blaney- Criddle method the least error amount (2.49, 8.64) and also according to the MAE and RMSE criteria, the most amount of error attached of Hargreaves- Samani method with the amount measured MAE 12.06 and RMSE 3.48. In general, the Blaney-Criddle method is the best potential evapotranspiration method. On the other hand, the low error rate is due to Hargreaves- Samani and Thornthwaite based methods.</div> بلانی-کریدل, تورنت‌وایت, هارگریوز-سامانی, شاخص میانگین مطلق خطا (MAE), شاخص میانگین انحراف خطا (MBE), شاخص ریشه دوم میانگین مربعات باقیمانده (RMSE) Thornthwaite, Blaney- Criddle, Hargreaves- Samani, Mean Absolute Error (MAE), Mean Bias Error (MBE), Root Mean Square Error (RMSE) 22 35 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-893-4&slc_lang=fa&sid=1 Mahdis Amiri مهدیس امیری mahdisamiri94@gmail.com 10031947532846007775 10031947532846007775 No College of Agriculture, Shiraz University, Shiraz دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز Hamid Reza Pourghasemi حمیدرضا پورقاسمی hamidreza.pourghasemi@yahoo.com 10031947532846007776 10031947532846007776 Yes Department of Natural Resources and Environmental Engineering, College of Agriculture, Shiraz University, Shiraz بخش مهندسی منابع طبیعی و محیط زیست، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز