Journal of Watershed Management Research

fa ارزیابی و کاربرد زمین آمار در شناسایی و تحلیل ویژگی های خشکسالی حوضه جازموریان Assessment and Application of Geostatistics in Identifying and Analyzing Drought Characteristics of Jazmourian Watershed مديريت حوزه های آبخيز مديريت حوزه های آبخيز پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">خشکسالی به عنوان یکی از مهم ترین بلایای طبیعی پدیدهای است پیچیده، که تاثیرات مهمی بر روی منابع آبی و اکوسیستم های طبیعی گذاشته و زندگی بسیاری از جوامع انسانی را از نظر اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی تحت تأثیر قرار میدهد. لذا ایجاد یک سیستم مدیریتی مناسب مبتنی بر شناخت ویژگی های خشکسالی از جنبه‌های فراوانی، شدت، تداوم و گستره و پایش آن به منظور کاهش خسارات و تبعات ناشی از آن امری ضروری و اجتناب ناپذیر است. در این تحقیق با هدف درک بهتر از خشکسالی های حوضه جازموزیان و شناخت دوره‌های خشک و تر به مطالعه 8 ویژگی خشکسالی با استفاده از شاخص‌های خشکسالی هواشناسی SPI  و CZI و سیستم اطلاعات جغرافیایی پرداخته شد و بدین منظور داده هـای بـارش 24 ایستگاه بارانسنجی در یک دوره سی ساله بین سالهای63 -1362 تا 92 -1391 استخراج و ارزیابی خشکسالی بر اساس آنها صورت پذیرفت. به منظور درونیابی و تهیه مناسب ترین نقشه پهنه بندی ویژگی های مورد مطالعه روشهای کریجینگ، کوکریجینگ و معکوس فاصله (IDW) انتخاب و مورد مقایسه و  ارزیابی قرار گرفتند. برای انتخاب مدل مناسب جهت برازش بر روی واریوگرام تجربی از معیار نسبت واریانس ساختار دار (Sill) به غیر ساختاردار (Nugget) استفاده شد و جهت انتخاب روش درونیابی بهینه معیارهای میانگین خطا (MBE)، میانگین قدر مطلق خطا (MAE)، جذر میانگین مربعات خطا (RMSE) و انحراف استاندارد عمومی (GSD) با مقادیر کمتر و ساختار فضایی قویتر مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج حاصله نشان داد که در مطالعه اکثریت ویژگی های خشکسالی روش کوکریجینگ نسبت به دو روش دیگر ارجحیت داشته و شاخص SPI وضعیت خشکسالی را با جزئیات بیشتر و بهتری نسبت به شاخص CZI ارزیابی می کند. از طرفی حوضه آبخیز جازموریان بخصوص در نواحی شرقی و محدوده استان سیستان و بلوچستان از حساسیت نسبتاً بالایی نسبت به پدیده خشکسالی برخوردار بوده به گونه ای که بر میزان فراوانی، تداوم و شدت خشکسالی ها به سمت نواحی شرقی و جنوب شرقی افزوده می‌شود و ساکنین این مناطق را به شدت تحت تاثیر پیامدهای ناشی از خشکسالی قرار می دهد. لذا پیشنهاد می گردد در برنامـه ریـزی هـای کلان و طرح های مدیریت مقابله با پدیده خشکسالی برای حوضه جازموریان به مطالعه خشکسالی در مقیاسه ای زمانی مختلف ماهانه و سالانه پرداخته و نسبت به ارایه راهکار مناسب و مجزا برای مناطق مرتفع و مناطق دشتی و پست اقدام گردد. </div> As one of the most important natural disasters “drought” is a phenomenon, which has an important impact on water resources, natural ecosystems and human societies economic, social, political and cultural from the point of view. Therefore, it is essential and inevitable to create a proper management system based on the recognition of the drought characteristics including frequency, severity, continuity and spatial extend, and its monitoring to reduce the damages and its consequences.  In this study, with the aim of better understanding of droughts in Jazmorian watershed and recognizing dry and wet periods, eight special characteristics of drought were studied using the SPI and CZI Meteorological drought indices and Geographic Information System (GIS). For this the rainfall data of 24 rain gauge stations were used over a 30year period of 1983-2013 and the drought condition were assessed.  In order to interpolate and prepare the most suitable zoning map for the studied features, Kriging, Co-kriging and Inverse Distance Weighted (IDW) methods were selected and compared. To select the appropriate model for fitting on the experimental variogram, the ratio of Sill to Nugget was used. To choose the right interpolation method, the mean absolute error (MAE), mean bias error (MBE), root mean square error (RMSE), and general standard deviation (GSD) were calculated then selected with lower values indicating stronger spatial structures. The results showed that in studying the majority of drought features, the co-kriging method was better than the other two methods, and the SPI index evaluated the drought condition in more detail than the CZI index. On the other hand, the Jazmourian watershed, especially in the eastern part of the province of Sistan- Baluchestan, has a relatively high sensitivity to the drought phenomenon, in which increases the frequency, continuity and severity of droughts to the eastern and southeast regions, and affect the  inhabitants of these areas heavily by the consequences of the drought. Therefore, it is suggested that in macro planning and drought management plans for Jazmorian watershed, studying drought in different monthly and annual time scales and providing a suitable strategy for the management of drought in the highlands and plains areas separately.     خشکسالی هواشناسی, شاخص SPI, شاخص CZI, روش های درونیابی, مدل نیم تغییرنما Meteorological Drought, SPI Index, CZI Index, Interpolation Methods, Semivariogram models 12 25 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-11-1061-1&slc_lang=fa&sid=1 sakineh lotfinasabasl سکینه لطفی نسب اصل s.lotfinasab@gmail.com 10031947532846007086 10031947532846007086 Yes Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO) بخش تحقیقات بیابان، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،وزارت جهادکشاورزی، تهران، ایران Azade Gohardoust آزاده گوهردوست azade.gohardoust@gmail.com 10031947532846007087 10031947532846007087 No Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO) بخش تحقیقات بیابان، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، وزارت جهادکشاورزی، تهران، ایران Mohammad KHosroshahi khosroshahi محمد خسروشاهی khosro@rifr-ac.ir 10031947532846007088 10031947532846007088 No Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO) بخش تحقیقات بیابان، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، وزارت جهادکشاورزی، تهران، ایران