fa بررسی تأثیر پارامترهای مختلف آبشکن محافظ بر کاهش عمق آبشستگی با استفاده از روش گروهی مدل‌سازی داده‌ها (GMDH) و برنامه‌ریزی بیان ژن (GEP) ساير موضوعات وابسته به مديريت حوزه آبخيز ساير موضوعات وابسته به مديريت حوزه آبخيز پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>آبشکن‌ها یکی از روش‌های متداول حفاظت کناره رودخانه‌ها در برابر فرسایش می‌باشند. از مسائل مهمی که عملکرد آبشکن‌ها را مختل می‌کند آبشستگی اطراف آن‌هاست. یکی از روش‌های کاهش آبشستگی آبشکن‌ها، استفاده از آبشکن محافظ است. در این مطالعه جهت بررسی و تخمین اثر پارامترهای مختلف آبشکن محافظ بر آبشستگی آبشکن‌های اصلی و یافتن رواﺑﻂ ﺻﺮیﺢ ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ از روشﻫﺎی دادهﻣﺤﻮر نظیر روش گروهی مدل‌سازی داده‌ها (</strong><strong><span dir="LTR">GMDH</span></strong><strong>) و برنامه‌ریزی بیان ژن (</strong><strong><span dir="LTR">(GEP</span></strong><strong> ﮐﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت را در ﺷﺮایﻂ ﻏﯿﺮدﻗﯿﻖ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﻨﺪ استفاده‌شده است. با بهره&shy;گیری از نتایج مدل&shy;های آزمایشگاهی، پارامترهای مؤثر شامل زاویه آبشکن محافظ (</strong><strong><span style="font-family:calibri,sans-serif;">&theta;</span></strong><strong>)، طول آبشکن محافظ (</strong><strong><span dir="LTR">Lp</span></strong><strong>)، طول آبشکن اصلی (</strong><strong><span dir="LTR">Lf</span></strong><strong>)، فاصله از آبشکن اصلی (</strong><strong><span dir="LTR">X</span></strong><strong>)، شدت‌جریان (</strong><strong><span dir="LTR">U/Ucr</span></strong><strong>) و عدد فرود ذره (</strong><strong><span dir="LTR">Fd</span></strong><strong>) مورد بررسی قرار گرفتند و از این پارامترها به‌عنوان متغیرهای ورودی در مدل‌های موردنظر استفاده گردیده است. نتایج بخش‌های آموزش و صحت‌سنجی حاکی از برتری مدل </strong><strong><span dir="LTR">GMDH</span></strong><strong> نسبت به مدل </strong><strong><span dir="LTR">GEP</span></strong><strong> می‌باشد. به‌طوری‌که مقادیر</strong><strong><span dir="LTR">MAE </span></strong><strong>&nbsp;و </strong><strong><span dir="LTR">RMSE</span></strong><strong> در قسمت صحت&shy; سنجی در مدل </strong><strong><span dir="LTR">GMDH</span></strong><strong> نسبت به مدل </strong><strong><span dir="LTR">GEP</span></strong><strong> به ترتیب از مقادیر 063/0 و 086/0 به مقدار 045/0 و 061/0 کاهش و مقدار </strong><strong><span dir="LTR">NS</span></strong><strong> نیز از 51/0 در مدل </strong><strong><span dir="LTR">GEP</span></strong><strong> به مقدار 75/0 در مدل </strong><strong><span dir="LTR">GMDH</span></strong><strong> افزایش‌یافته است. در ادامه با استفاده از مدل‌های </strong><strong><span dir="LTR">GMDH</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">GEP</span></strong><strong> و با توجه به فیزیک حاکم بر مسئله روابطی به‌منظور تخمین میزان کاهش عمق آبشستگی آبشکن اول پیشنهاد گردیده است. همچنین آنالیز حساسیت نشان داد که تأثیرگذارترین پارامتر در کاهش عمق آبشستگی آبشکن اول توسط آبشکن‌ محافظ، نسبت (</strong><strong><span dir="LTR">Lp/Lf</span></strong><strong>) می‌باشد.</strong><br> &nbsp;</span></div> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Spur dikes are one of the common methods to protect rivers against erosion. Scouring around the spur dike is an important factor that can disorder the structural performance. Using protective spur dike is proper technique reduce the scour amount. In this research, the GMDH and GEP model used in order to evaluate and estimate the effect of various parameters of protective spur dike on scour depth around the main spur dike. Important parameters consist of protective spur dike angle (Ө), protective spur dike length ( ), main spur dike length ( ), distance from main spur dike (X), flow intensity ( ) and Froude number ( ) are considered as the model inputs. Results of training set and testing set indicate that GMDH model is better than GEP model as the MAE and RMSE error in the testing set data are reduced from 0.063 and 0.086 (in GEP model) to 0.045 and 0.061 (in GMDH model) respectively. Also, the Nash-Sutcliffe criteria increased from 0.51 (in GEP model) to 0.75 (in GMDH model). In the following, using the GMDH and GEP models and according to the nature of the problems, the equations are suggested to predict the scour depth reduction in the first main spur dike. The results of sensitivity analysis indicate that the most effective parameter in decreasing the scour depth around the first main spur dike is ( ). آبشستگی, آبشکن محافظ, آنالیز حساسیت, برنامه‌ریزی بیان ژن, روش دسته‌بندی گروهی داده‌ها Scouring, Protective spur dike, Sensitivity analysis, Gene expression programming, Group method of data handling 194 203 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1086-1&slc_lang=fa&sid=1 saeed farzin سعید فرزین Saeed.farzin@semnan.ac.ir 10031947532846008523 10031947532846008523 Yes Semnan University, semnan. گروه مهندسی آب و سازه های هیدرولیکی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه سمنان hojat karami حجت کرمی Hkarami@semnan.ac.ir 10031947532846008524 10031947532846008524 No Semnan University, semnan. گروه مهندسی آب و سازه های هیدرولیکی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه سمنان reza hajiabadi رضا حاجی ابادی R_hajiabadi@civileng.iust.ac.ir 10031947532846008525 10031947532846008525 No Iran University of Science and Technology, Tehran مهندسی آب، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه علم و صنعت، تهران shahab nayyer شهاب نیر Sh.nayyer@semnan.ac.ir 10031947532846008526 10031947532846008526 No Semnan University, semnan. مهندسی آب و سازه هیدرولیکی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه سمنان Seyed Mahmoud Hamzeh Ziabari سید محمود حمزه ضیابری ziabari@civileng.iust.ac.ir 10031947532846008527 10031947532846008527 No Iran University of Science and Technology, Tehran سازه های دریایی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه علم و صنعت، تهران