fa پایش خشکسالی با استفاده از داده‌های سنجنده MODIS و مقایسه با شاخص هواشناسی SPI در دوره‌های کوتاه مدت (مطالعه موردی: حوزه آبخیز جازموریان) بلايای طبيعی (سيل، خشکسالی و حرکت های توده ای) بلايای طبيعی (سيل، خشکسالی و حرکت های توده ای) پژوهشي Research <a name="OLE_LINK33"></a><a name="OLE_LINK32"></a><a name="OLE_LINK5"></a><a name="OLE_LINK4"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;&nbsp; خشکسالی‌ها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تهدیدات تولیدات کشاورزی در جهان، از مهم‌ترین چالش‌های پیش رو در ایران<br> به&shy;شمار می‌روند. این پدیده با کاهش میزان نزولات آسمانی شروع شده و به کاهش رطوبت خاک و افزایش دمای سطح زمین منجر گردیده که در نهایت رشد پوشش گیاهی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در این پژوهش، خشکسالی حوضه جازموریان (رودبار جنوب) با استفاده از شاخص‌های </span></span></span></strong></a><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">VHI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">VCI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">TCI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SPI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> به کمک تصاویر ماهواره‌ای سنجنده </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">MODIS</span></span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مورد بررسی قرار گرفته است. <a name="OLE_LINK27"></a><a name="OLE_LINK26">به&shy;این&shy;منظور، تولیدات </a></span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">LST</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> (</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">MOD11A1</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، و تولیدات شاخص پوشش گیاهی (</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">MOD13A1</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، برای سال‌های 2000 تا 2018 مربوط به هفته اول ماه مارچ (اسفندماه) انتخاب شدند.</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> <a name="OLE_LINK29"></a><a name="OLE_LINK28">در انتخاب تصاویر پایه سعی شده است تا همخوانی زمانی رعایت شود. از این&shy;رو، ابتدا نقشه‌های شاخص </a></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">خشکسالی</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">VHI</span></span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;و </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">VCI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> استخراج گردید و سال‌های رخداد خشکسالی با طبقات بحرانی و خیلی شدید مشخص شد، سپس با استفاده از شاخص </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SPI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و داده‌های بارندگی نیز به برآورد خشکسالی در ایستگاه سینوپتیک کهنوج در منطقه مطالعاتی مبادرت شد.</span></span></span></strong> <a name="OLE_LINK47"></a><a name="OLE_LINK46"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">یافته‌های این پژوهش </span></span></span></strong></a><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">در </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بررسی شاخص </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">VHI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> نشان داد که سال‌های 2001، 2002، 2006، 2009، 2012، 2016 و 2018 از وضعیت حادتری نسبت به خشکسالی برخوردارند، &nbsp;به&shy;طوری که بیش از 75 درصد وسعت منطقه در کلاس خشکسالی شدید، خیلی شدید و بحرانی قرار گرفته است.</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> با توجه به نتایج حاصل از طبقه‌بندی شاخص </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">VHI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، غالبیت کلاس خشکسالی خیلی شدید در قسمت‌های وسیعی از مرکز حوضه به&shy;وضوح قابل مشاهده است و بخش‌های شرقی و جنوب&shy;شرقی حوضه بیشتر در کلاس بحرانی خشکسالی واقع شده‌اند که در ارتباط با ویژگی‌های توپوگرافی منطقه و غالبیت خشکی در این نواحی و فقر پوشش گیاهی می‌باشد. همچنین <a name="OLE_LINK49"></a><a name="OLE_LINK48"></a><a name="OLE_LINK51"></a><a name="OLE_LINK50">مقایسه نتایج حاصل از شاخص </a></span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">VHI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> با شاخص هواشناسی </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SPI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> در دوره‌های کوتاه&shy;مدت (یک&shy;ماهه، سه&shy;ماهه، شش&shy;ماهه) نشان داد که در منطقه مورد مطالعه بیشترین انطباق نسبی شاخص مزبور با </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SPI</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> شش&shy;ماهه مشاهده شده است. </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">به&shy;طور کلی بخش اعظم منطقه مورد مطالعه در گستره کلاس‌های خشکسالی خیلی شدید و شدید قرار گرفته است که نیازمند توجه به مدیریت بهینه منابع آبی در این نواحی می‌باشد.</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span></strong><br> &nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp; Drought is one of the most important <a name="OLE_LINK101"></a><a name="OLE_LINK102">threat</a>s for agricultural production in the world, espatially in Iran. This phenomenon has started with reduction of precipitations that lead to a decrease in soil moisture and <a name="OLE_LINK85"></a><a name="OLE_LINK86">an increas</a>e in soil surface temperature, which affect the vegetation growth. The purpose of this study was to investigate droughts in the Jaz_Murian basin by VHI, VCI, TCI and SPI indices using MODIS satellite imagery and meteorological data. For this <a name="OLE_LINK103"></a><a name="OLE_LINK104">purpose</a>, the LST products (MOD11A1) and vegetation products (MOD13A1) were selected <a name="OLE_LINK105"></a><a name="OLE_LINK106">from 2000 to 2018 </a>at the same time (the first week of March). The VHI and VCI maps were produced and the drought occurrences with critical and very severe classes were identified. Also, the SPI index was calculated using precipitation data in Kahnooj synoptic meteorological station. According to the VHI index, the results showed that over 75% of the study area was classified as the severe, very severe and extreme classes of drought and has suffered from drought in 2001, 2002, 2006, 2009, 2012, 2016 and 2018. Very severe and extreme classes are covered the center of the region, and the eastern and southeastern parts of the basin that likely is related to the rainfall reduction and topographic characteristics of the area and poor vegetation. In comparison with the SPI meteorological index in the short periods (one month, three months, six months), the VHI index indicates the more correlation with the six-month SPI. According to the results obtained from this study, a large part of the study area is located in severe and very severe of drought classes which need more attention to water resource management in this region. خشکسالی, پوشش گیاهی, VHI, SPI, جازموریان Drought, Vegetation Cover, VHI, SPI, Jaz_Murian 250 261 http://jwmr.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-11-1258-1&slc_lang=fa&sid=1 Mojtaba Soleimani Sardo مجتبی سلیمانی ساردو mojtaba.solaimani@yahoo.com 100319475328460011388 100319475328460011388 Yes Department of Environmental Science and Engineering, Faculty of Natural Resources, University of Jiroft, Iran گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت Mahdi Zarei مهدی زارعی mahdizarei1983@gmail.com 100319475328460011389 100319475328460011389 No Research Center of Social Studies & Geographical Sciences, Hakim Sabzevari University, Iran. مرکز پژوهشی علوم جغرافیایی و مطالعات اجتماعی، دانشگاه حکیم سبزواری