بهار و تابستان                   برگشت به فهرست مقالات | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


دانشگاه تهران
چکیده:   (304 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: زمین لغزش­ ها از جمله مخاطرات محیطی است که هرساله موجب خسارات زیاد جانی و مالی در قسمت های وسیعی از نواحی کوهستانی کشورمان می ­شود، از این رو شناسایی عوامل مهم و موثر بر وقوع  این پدیده، می تواند به ­عنوان ابزاری کاربردی در کاهش زیان احتمالی مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین شناخت عوامل محیطی تأثیرگذار در شکل‌گیری وقوع زمین ­لغزش در شبکه­ های ارتباطی جنگلی از اهمیت زیادی برخوردار است. شهرستان رامسر به ­دلیل توپوگرافی عمدتاً کوهستانی، و فعالیت زمین ­ساختی زیاد، پتانسیل طبیعی برای زمین‌لغزش‌های گسترده در حریم شبکه ­های ارتباطی را دارد. هدف از این پژوهش، پهنه ­بندی حساسیت ­پذیری وقوع زمین ­لغزش در محدوده­ شهرستان رامسر با در نظر گرفتن عوامل موثر به ­خصوص شبکه جاده­ های جنگلی و استفاده از قابلیت ­های سیستم اطلاعات جغرافیایی می ­باشد.
مواد و روش‌ها: بدین منظور در ابتدا موقعیت زمین لغزش ­ها با استفاده از مطالعات میدانی، گزارش ­های تاریخی و تصاویر گوگل ارث مشخص شد. در مجموع 95 زمین­ لغزش در منطقه شناسایی، که به دو گروه برای مدل­ سازی (70 درصد) و ارزیابی (30درصد) تقسیم شد. جهت تحلیل مکانی حساسیت­پذیری وقوع زمین­لغزش معیارهایی از قبیل: شیب، جهت شیب، کاربری اراضی، فاصله از مراکز سکونتی، انحنای زمین، بارش، دما، فرسایس، ارتفاع، تراکم پوشش گیاهی، واحدهای سنگ شناسی، بافت خاک، تراکم آبراهه، فاصله از جاده، و شاخص رطوبت توپوگرافی مورد استفاده قرار گرفت. به‌منظور محاسبه تراکم و میزان سبزی پوشش گیاهی از پروداکت 16 روزه ماهواره لندست 8  در محیط سامانه گوگل ارث انجین استفاده گردید و خروجی نهایی با روش­­ های رگرسیون وزنی در GIS محاسبه شد. تمامی فرآیندها و تجزیه تحلیل داده ­ها در محیط Excel و نرم‌افزار (ArcMap) انجام شد. همچنین به ­منظور ارزیابی و اعتبار سنجی مدل ­ها از منحنی تشخیص عملکرد نسبی (ROC) استفاده شد.
یافته‌ها: مهمترین عوامل تاثیرگذار در حساسیت ­پذیری زمین لغزش شامل نوع خاک، شیب زمین، پوشش گیاهی، زمین‌شناسی، جریان های هیدروژئولوژیکی، توپوگرافی، میزان بارندگی و خطوط ارتباطی هستند. پهنه ­های با حساسیت ­پذیری وقوع زمین ­لغزش و تراکم زمین لغزش­ ها در مناطقی نمایان شده است که عمدتاً مناطق حاشیه­ محور­های مواصلاتی را شامل می­ شود. به دلیل احداث گسترده ساختمان‌ها و تأثیرات جانبی جاده‌سازی، و همچنین به دلیل تخریب شیب طبیعی زمین برای ایجاد جاده و گسترش آن، در این مناطق به وقوع پیوسته است. تطبیق پارامتر­های مؤثر بر وقوع زمین لغزش با لایـه پراکنش زمین­ لغزش­ ها نشان داد حدود 76 درصد از زمین ­لغزش ­ها در محدوده شـیب 11 38 درجه رخ داده ­اند. فرسایش دامنه ­ها به­ وسیله جریان­ های پرسرعت سیلابی، باعـث بروز بیش از 63 درصد از زمین­ لغزش­ها تا فاصله 500 متری از آبراهه ­ها شده است. در کنار سه عامل اصلی نوع خاک، شیب طبیعی زمین، فرسایش دامنه­ ها وقوع خطر زمین لغزش، بازسازی و توسعه جاده بدون در نظر گرفتن اصول پایداری شیب باعث از بین رفتن تکیه ­گاه در شیب­ های تند شده و در صورت مساعد بودن سایر شرایط، بروز زمین لغزش را سبب شده است. بیش از نیمی از زمین ­لغزش رخ ­داده در منطقه در تناوبی از سنگ، شیل، ماسه سنگ، سنگ جوش، همراه با لایه­ هایی از زغال رخ داده ­اند. قطع لایه زمین ­لغزش رخ داده با طبقات فاصله از جاده نشان داده رخ­داد زمین­ لغزش تا فاصله 400 متری از جاده به­ دلیل تأثیر مستقیم عملیات راه سازی و ترانشه زنی در به­ هم زدن تعادل دامنه­ های مشرف به جاده بوده است، به گونه ­ای که با دور شدن از جاده اصلی مساحت زمین لغزش­ ها به ­تدریج کم­تر می ­شود. نتایج نشان داد مدل نسبت فراوانی (Frequency ratio models) با سطح زیر منحنی 0/760 دقت قابل قبولی برای تهیه نقشه حساسیت زمین لغزش ارائه کرده است. نتایج به ­دست آمده نقشه نهایی حساسیت­پذیری وقوع زمین لغزش نشان‌دهنده آن است که طبقه 5 با ضریب حساسیت­پذیری خیلی زیاد 13/06 درصد از کل مساحت منطقه، طبقه 4 با ضریب حساسیت­پذیری زیاد 16/35 درصد، طبقه3 با ضریب حساسیت­پذیری متوسط 22/32 درصد، طبقه 2 با ضریب حساسیت­پذیری کم 27/46 درصد، طبقه1 با ضریب حساسیت­پذیری خیلی کم 20/79 درصد را به خود اختصاص داده ­اند در نتیجه  31/79 درصد از کل منطقه در معرض لغزش شدید قرار دارد.  با توجه به نقشه نهایی و  ارتباط نزدیک بین حضور جاده و وقوع زمین لغزش می توان بیان داشت که جاده ­های شمال غربی و شرقی  شهرستان رامسر بیش­تر در معرض وقوع زمین ­لغزش هستند.
نتیجه‌گیری: به نظر می رسد حذف پوشش گیاهی، تغییر مسیر آبراهه، تغییر شیب طبیعی زمین، برداشت خاک ها و سنگ ها برای ساخت جاده در منطقه باعث بروز زمین زلغزش ­ها در اطراف جاده­ های جنگلی شده است. محدوده‌های حاشیه محورهای مواصلاتی افتراق زیادی بین ضرایب حساسیت­پذیری نشان داده­ اند، که این امر نشان‌دهنده اهمیت بالقوه وقوع زمین‌لغزش در این مناطق است. می‌توان نتیجه گرفت که ارائه توصیه‌ها و راهکارهای مناسب برای کاهش ریسک‌های زمین‌لغزش‌ها، بهبود مدیریت مناطق و اجرای استراتژی‌های پیشگیرانه در این منطقه بسیار ضروری است. این تحقیق نشان می‌دهد که با انجام تحلیل‌های دقیق و انطباق با وضعیت محیطی، می‌توان تدابیر مؤثری را به منظور کاهش آثار زمین‌لغزش‌ها و افزایش پایداری مناطق اجرایی کرد. از این‌رو، ترکیبی از تحلیل‌های زمین‌شناسی، هیدروژئولوژی، توپوگرافی و اطلاعات جغرافیایی می‌تواند به عنوان یک ابزار موثر برای مطالعه، پیش‌بینی و مدیریت ریسک زمین‌لغزش‌ها در مناطق کوهستانی استفاده شود.

 
متن کامل [PDF 2371 kb]   (76 دریافت)    
نوع مطالعه: كاربردي | موضوع مقاله: مديريت حوزه های آبخيز
دریافت: 1402/5/10 | ویرایش نهایی: 1402/12/26 | پذیرش: 1402/6/18 | انتشار: 1403/5/10

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به (پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز (علمی-پژوهشی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2024 CC BY-NC 4.0 | Journal of Watershed Management Research

Designed & Developed by : Yektaweb