بهار و تابستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
چکیده: (20 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: امروزه گردشگری به عنوان یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی در جهان شناخته میشود. توسعه این صنعت مزایای اقتصادی فراوانی برای جوامع انسانی به همراه دارد و به عنوان یکی از اصلیترین و مهمترین منابع درآمد، اشتغالزایی و بهبود زیرساختهای اجتماعی و فرهنگی در دنیای نوین محسوب میشود. هیدروتوریسم یا گردشگری آبی یکی از اشکال پایدار گردشگری است که بر منابع آبی و اجزا وابسته به آن تمرکز دارد. هدف اصلی این مقاله مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها در حوضه آبخیز بابلرود با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و ارزیابی آنها با استفاده از روشهای پریرا و رینارد است. با توجه به وجود منابع آبی مختلف از جمله دریای خزر (انتهای حوضه)، دریاچه سدها، رودخانهها، چشمهها، آبشارها و آببندانها در حوضه آبخیز بابلرود پتانسیل بالایی در توسعه گردشگری آبی دارا است. بنا بر این، شناسایی مکانهای مناسب جهت احداث هیدروژئومورفوسایتها و توسعه صنعت گردشگری آبی در این حوضه جهت توسعه اقتصادی و استفاده بهینه از منابع ضروری به نظر میرسد.
مواد و روشها: حوضه آبخیز بابل رود در شهرستانهای بابل، بابلسر و سوادکوه در استان مازندران و در طولهای جغرافیایی "52 '25 °52 تا "03 '55 °52 و عرضهای جغرافیایی "06 '00 °36 تا "05 '43 °36 واقع شده است. به منظور مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها در حوضه مورد مطالعه ابتدا پرسش نامهای طراحی و بین مردم محلی، گردشگران و کارشناسان گردشگری توزیع شد. سپس مهم ترین شاخصهای اصلی در مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها شامل شاخصهای طبیعی (طبقات ارتفاعی، مقدار و جهت شیب)، هیدرولوژی و منابع آب (پهنههای آبی بر اساس شاخص آبی NDWI، فاصله از آبراهه اصلی، فاصله از آبشار و فاصله از چشمه)، اقلیمی و محیطی (بارش و کاربری اراضی)، اجتماعی (فاصله از مراکز جمعیتی و فاصله از مراکز امنیتی) و شاخصهای زیرساختی (فاصله از جاده، فاصله از مراکز رفاهی و فاصله از مراکز درمانی) انتخاب شدند. بعد از تهیه کلیه عوامل مؤثر در مکانیابی و تعریف گزینههای آنها بر اساس جدول مقایسات زوجی و بر اساس نظر کارشناسان، خبرگان و استادان دانشگاه، وزندهی به این عوامل در نرم افزار Expert Choice 11 انجام شد. با به دست آوردن وزن هرکدام از عوامل مؤثر و گزینههای آنها اقدام به تهیه لایه برداری تمامی عوامل بر اساس وزن به دست آمده آنها شد و در نهایت بر این اساس تبدیل به رستر شدند. سرانجام با استفاده از ماشین حساب رستری در ArcGIS 10.8 با اعمال حاصل جمع همه عوامل نقشه نهایی مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها در حوضه به دست آمد. سپس، به منظور قابلیتسنجی سایتهای نهایی از روشهای پریرا و رینارد بهره گرفته شد. دادههای دو روش مذکور نیز با طراحی پرسشنامه مطابق با اهداف این مدلها جمعآوری گردیدند.
یافتهها: با بررسی وزن پارامترها میتوان به اهمیت نسبی هر معیار در فرآیند مکانیابی پی برد. نتایج بیانگر این است که معیار NDWI (شاخص نرمال شده تفاوت آب) با وزن 0/115 بیشترین اهمیت را در بین معیارها دارد، که نشاندهنده نقش کلیدی این شاخص در شناسایی مناطق دارای پتانسیل آبی است. فاصله از چشمه (0/115) و فاصله از آبراهه اصلی (0/790) نیز از معیارهای با اهمیت بالا هستند که نشاندهنده اهمیت دسترسی به منابع آب در مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها است. در مقابل، معیارهایی مانند شیب (0/037) و طبقات ارتفاعی (0/042) وزن کمتری دارند و اهمیت کمتری در مقایسه با سایر معیارها دارند. وزن گزینهها نشان میدهد که کدام دسته از هر معیار، بهترین گزینه برای مکانیابی هیدروژئومورفوسایت است. بنا بر این، معیار فاصله از آبراهه اصلی، گزینه A با وزن 0/347 بیشترین اهمیت را دارد، که احتمالاً نشاندهنده این است که هیدروژئومورفوسایتهای نزدیک به آبراهههای اصلی، از نظر دسترسی به آب و پتانسیل گردشگری، مناسبتر هستند. در معیار NDWI نیز گزینه A با وزن 0/343 بیشترین اهمیت را دارد، که نشان میدهد مناطقی با مقادیر بالاتر NDWI (مناطق با پوشش آبی بیشتر) برای توسعه گردشگری آبی مناسبتر هستند. نتایج حاصل از ارزیابی روشهای پریرا و رینارد نشان می دهند که دریاچه سد البرز، دریای خزر و جنگلهای هیرکانی به دلیل بالا بودن عیار مدیریتی و مناسب بودن نسبی نسبت به سایر پدیدهها دارای بیشترین امتیاز هستند. نزدیک بودن هرکدام از این پدیدهها به مناطق مستعد پیشبینی شده توسط روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) نشانگر قابلیت بالای آنها جهت احداث هیدروژئومورفوسایتها است.
نتیجهگیری: نتایج نشان می دهند که در فرآیند مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها، معیارهایی مانند NDWI، فاصله از چشمه و فاصله از آبراهه اصلی از اهمیت بالایی برخوردارند و مناطقی با پوشش آبی بیشتر و دسترسی آسان به منابع آب، پتانسیل بالاتری برای توسعه گردشگری آبی دارند. با این حال، لازم است تا تمامی معیارها و گزینهها به طور همزمان در نظر گرفته شوند.
مقدمه و هدف: امروزه گردشگری به عنوان یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی در جهان شناخته میشود. توسعه این صنعت مزایای اقتصادی فراوانی برای جوامع انسانی به همراه دارد و به عنوان یکی از اصلیترین و مهمترین منابع درآمد، اشتغالزایی و بهبود زیرساختهای اجتماعی و فرهنگی در دنیای نوین محسوب میشود. هیدروتوریسم یا گردشگری آبی یکی از اشکال پایدار گردشگری است که بر منابع آبی و اجزا وابسته به آن تمرکز دارد. هدف اصلی این مقاله مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها در حوضه آبخیز بابلرود با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و ارزیابی آنها با استفاده از روشهای پریرا و رینارد است. با توجه به وجود منابع آبی مختلف از جمله دریای خزر (انتهای حوضه)، دریاچه سدها، رودخانهها، چشمهها، آبشارها و آببندانها در حوضه آبخیز بابلرود پتانسیل بالایی در توسعه گردشگری آبی دارا است. بنا بر این، شناسایی مکانهای مناسب جهت احداث هیدروژئومورفوسایتها و توسعه صنعت گردشگری آبی در این حوضه جهت توسعه اقتصادی و استفاده بهینه از منابع ضروری به نظر میرسد.
مواد و روشها: حوضه آبخیز بابل رود در شهرستانهای بابل، بابلسر و سوادکوه در استان مازندران و در طولهای جغرافیایی "52 '25 °52 تا "03 '55 °52 و عرضهای جغرافیایی "06 '00 °36 تا "05 '43 °36 واقع شده است. به منظور مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها در حوضه مورد مطالعه ابتدا پرسش نامهای طراحی و بین مردم محلی، گردشگران و کارشناسان گردشگری توزیع شد. سپس مهم ترین شاخصهای اصلی در مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها شامل شاخصهای طبیعی (طبقات ارتفاعی، مقدار و جهت شیب)، هیدرولوژی و منابع آب (پهنههای آبی بر اساس شاخص آبی NDWI، فاصله از آبراهه اصلی، فاصله از آبشار و فاصله از چشمه)، اقلیمی و محیطی (بارش و کاربری اراضی)، اجتماعی (فاصله از مراکز جمعیتی و فاصله از مراکز امنیتی) و شاخصهای زیرساختی (فاصله از جاده، فاصله از مراکز رفاهی و فاصله از مراکز درمانی) انتخاب شدند. بعد از تهیه کلیه عوامل مؤثر در مکانیابی و تعریف گزینههای آنها بر اساس جدول مقایسات زوجی و بر اساس نظر کارشناسان، خبرگان و استادان دانشگاه، وزندهی به این عوامل در نرم افزار Expert Choice 11 انجام شد. با به دست آوردن وزن هرکدام از عوامل مؤثر و گزینههای آنها اقدام به تهیه لایه برداری تمامی عوامل بر اساس وزن به دست آمده آنها شد و در نهایت بر این اساس تبدیل به رستر شدند. سرانجام با استفاده از ماشین حساب رستری در ArcGIS 10.8 با اعمال حاصل جمع همه عوامل نقشه نهایی مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها در حوضه به دست آمد. سپس، به منظور قابلیتسنجی سایتهای نهایی از روشهای پریرا و رینارد بهره گرفته شد. دادههای دو روش مذکور نیز با طراحی پرسشنامه مطابق با اهداف این مدلها جمعآوری گردیدند.
یافتهها: با بررسی وزن پارامترها میتوان به اهمیت نسبی هر معیار در فرآیند مکانیابی پی برد. نتایج بیانگر این است که معیار NDWI (شاخص نرمال شده تفاوت آب) با وزن 0/115 بیشترین اهمیت را در بین معیارها دارد، که نشاندهنده نقش کلیدی این شاخص در شناسایی مناطق دارای پتانسیل آبی است. فاصله از چشمه (0/115) و فاصله از آبراهه اصلی (0/790) نیز از معیارهای با اهمیت بالا هستند که نشاندهنده اهمیت دسترسی به منابع آب در مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها است. در مقابل، معیارهایی مانند شیب (0/037) و طبقات ارتفاعی (0/042) وزن کمتری دارند و اهمیت کمتری در مقایسه با سایر معیارها دارند. وزن گزینهها نشان میدهد که کدام دسته از هر معیار، بهترین گزینه برای مکانیابی هیدروژئومورفوسایت است. بنا بر این، معیار فاصله از آبراهه اصلی، گزینه A با وزن 0/347 بیشترین اهمیت را دارد، که احتمالاً نشاندهنده این است که هیدروژئومورفوسایتهای نزدیک به آبراهههای اصلی، از نظر دسترسی به آب و پتانسیل گردشگری، مناسبتر هستند. در معیار NDWI نیز گزینه A با وزن 0/343 بیشترین اهمیت را دارد، که نشان میدهد مناطقی با مقادیر بالاتر NDWI (مناطق با پوشش آبی بیشتر) برای توسعه گردشگری آبی مناسبتر هستند. نتایج حاصل از ارزیابی روشهای پریرا و رینارد نشان می دهند که دریاچه سد البرز، دریای خزر و جنگلهای هیرکانی به دلیل بالا بودن عیار مدیریتی و مناسب بودن نسبی نسبت به سایر پدیدهها دارای بیشترین امتیاز هستند. نزدیک بودن هرکدام از این پدیدهها به مناطق مستعد پیشبینی شده توسط روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) نشانگر قابلیت بالای آنها جهت احداث هیدروژئومورفوسایتها است.
نتیجهگیری: نتایج نشان می دهند که در فرآیند مکانیابی هیدروژئومورفوسایتها، معیارهایی مانند NDWI، فاصله از چشمه و فاصله از آبراهه اصلی از اهمیت بالایی برخوردارند و مناطقی با پوشش آبی بیشتر و دسترسی آسان به منابع آب، پتانسیل بالاتری برای توسعه گردشگری آبی دارند. با این حال، لازم است تا تمامی معیارها و گزینهها به طور همزمان در نظر گرفته شوند.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
