1- مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی؛ سازمان تحقیقات، آموزش، و ترویج کشاورزی؛ کرج
2- دانشیار پژوهش پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری سازمان تحقیقات، آموزش، و ترویج کشاورزی؛ تهران
3- استاد پژوهش پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری سازمان تحقیقات، آموزش، و ترویج کشاورزی؛ تهران
چکیده: (10 مشاهده)
بحران کمبود منابع آب و پیچیدگی های مرتبط در حل مسائل این بحران، ضرورت نگاه جامع و در مقیاس¬های مکانی وسیعتر از نگاه مزرعه یعنی مقیاس حوضه را طلب می-نماید.لذا هدف اصلی از این پژوهش شناسایی و تعیین اولویتهای علم و فناوری و انتخاب گزینههای راهبردی و در نهایت ارائه راهکارهایی از نوع علم و فناوری در مدیریت آب در مقیاس حوضه میباشد. بر این اساس، تعداد شش راهبرد اصلی مدیریت آب در این مقیاس شناسایی شد که به ترتیب اولویت: 1) بهبود و توسعه روشها و فناوریهای آبخیزداری و آبخوانداری در راستای تعادل بخشی آبخوانها، 2) توسعه و بهبود روشهای استحصال آب در سطح حوضه،3) ارتقاء بهرهوری آب در سطح حوضه، 4) توسعه فناوریهای مدیریت سیلخیزی و سیل، 5) شناخت و مدلسازی فرایندهای هیدرولوژی حوزههای آبخیز، و 6) بهبود کیفیت آب در سطح حوضه میباشد. راهکارها/اقدامات مورد نیاز برای عملیاتی نمودن این راهبردها جمعا به تعداد 30 راهکارشناسایی و برای هر راهبرد اصلی به تفکیک اولویتبندی و سپس شبکه علیّت بین آنها ترسیم شد. با استفاده از روش تحلیل سوآت (SWOT) تجزیه و تحلیلهای لازم بر روی نقاط قوّت-ضعف به عنوان عوامل درونی و فرصت-تهدید به عنوان عوامل بیرونی مدیریت آب حوضه، به عمل آمد. بر اساس نتایج برای مدیریت آب در مقیاس حوضه از جنبههای علم و فناوری باید راهبرد کلّی رقابتی (ST) یعنی حداکثر استفاده از عوامل درونی برای جلوگیری از تهدیدهای بزرگ عوامل بیرونی را انتخاب نمود.بر اساس این راهبرد اصلی و حداکثر امتیاز عواملی درونی و بیرونی، گزینههای راهبردی با اولویت بالا انتخاب شد که به عنوان نمونه شامل: 1) استفاده مناسب و بهینه از نیروهای متخصص در مجموعه مؤسسات، مراکز و واحدهای پژوهشی وابسته و تابعه سازمان تحقیقات، آموزش، و ترویج کشاورزی برای ارتقاء بهرهوری آب در مقیاس حوضه؛ و 2) بهرهبرداری از ساختار سازمانی منسجم و با اعضای هیات علمی پرشمار سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی برای جلوگیری از تصمیمات و اقدامهای سازمانهای غیر رسمی و غیر مسئول متعدد موجود در حوزه پژوهش و فناوری بخش کشاورزی و منابع طبیعی کشور، میباشد.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
مديريت حوزه های آبخيز دریافت: 1404/4/25 | پذیرش: 1404/8/7