دوره 13، شماره 25 - ( بهار و تابستان 1401 1401 )                   جلد 13 شماره 25 صفحات 167-156 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Fendereski N, Masoudian M, Roettcher K. Evaluating the Structural-Hydromorphological Status of Tajan River Based on German River Structural Quality Mapping Method (LAWA-OS). jwmr. 2022; 13 (25) :156-167
URL: http://jwmr.sanru.ac.ir/article-1-1152-fa.html
فندرسکی نیایش، مسعودیان محسن، راتچر کلاوس. بررسی وضعیت ساختار- هیدرومورفولوژی رودخانه تجن براساس روش طبقه بندی کیفیت ساختاری رودخانه آلمان (LAWA-OS). پ‍‍ژوهشنامه مديريت حوزه آبخيز. 1401; 13 (25) :167-156

URL: http://jwmr.sanru.ac.ir/article-1-1152-fa.html


دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری
چکیده:   (117 مشاهده)
مقدمه و هدف: در سراسر جهان، آب­های سطحی به ­طور چشم­گیر در مقابل اثرات فعالیت­های مختلف انسانی آسیب ­پذیر بوده، به­ طوری­که سیستم پایدار رودخانه ­ها و زیستگاه جانوری و گیاهی به خطر افتاده و مواردی چون کاربری اراضی و وضعیت کیفی آب تغییر کرده­است. خصوصیات ساختاری-هیدرومورفولوژی از اهمیت فراوانی در وضعیت اکولوژیکی رودخانه­ ها برخوردار بوده، به ­طوری­که بررسی وضعیت آن­ها به­ عنوان یکی از مولفه­ های اساسی در مدیریت پایدار حوزه رودخانه و باز زنده ­سازی شرایط رودخانه به شمار می­رود. در اروپا هم­زمان با معرفی دستورالعمل چارچوب آب، وضعیت آب­های سطحی بسیار مورد توجه قرار گرفته و نیاز ضروری به یک سیستم پایش دقیق، به ­عنوان گام اولیه در جهت رسیدن به حداقل وضعیت اکولوژیکی خوب، مطرح گردید. مرور پژوهش­ها نشان­ دهنده تمرکز مطالعات روی وضعیت مورفولوژی رودخانه­ ها در ایران بوده، لیکن ارزیابی وضعیت هیدرومورفولوژی رودخانه­ ها چندان مورد بررسی قرار نگرفته ­است. از این­رو، در مقاله حاضر به بررسی وضعیت ساختار- هیدرومورفولوژی 12 کیلومتر از رودخانه تجن با استفاده از روش طبقه ­بندی کیفیت ساختاری رودخانه آلمان پرداخته شد.
مواد و روش­ها: تمرکز اصلی روش طبقه ­بندی کیفیت ساختاری رودخانه، شناسایی فشارهای مورفولوژی ناشی از مداخلات انسانی، به­ منظور تعیین اقدامات مناسب برای برقراری مجدد شرایط طبیعی و تقریباً طبیعی در چارچوب سیستم ارزیابی و نظارت است. این روش به طبقه‌بندی شرایط کنونی ساختار- هیدرومورفولوژی رودخانه مبتنی بر یک سیستم امتیازدهی در چهار مرحله جمع ­آوری داده، تعیین بازه و سنجش از راه دور، بازدید میدانی و ارزیابی شرایط بر اساس امتیازدهی به 25 پارامتر منفرد می­پردازد. لذا، رودخانه به بازه ­های 100 متری تقسیم و در دو مرحله سنجش از راه دور با استفاده از نقشه ­های توپوگرافی، خاک، پوشش گیاهی و کاربری اراضی حوزه، مدل رقومی ارتفاعی منطقه، تصویر ماهواره­ای سال 1398 متعلق به لندست 8 و بازدید میدانی از فروردین تا خرداد ماه 1398 با توجه به پارامترهای منفرد روش فوق ارزیابی شد.
یافته‌ها: نتایج ارزیابی نشان داد که 44 درصد بازه­ ها، در طبقه کیفی 4-آشکارا تغییر یافته قرار داشته­ است. درحالی­که، بازه­ای بدون تغییرات (کاملاً طبیعی) مشاهده نشده، اما 4 درصد از بازه­ها کاملاً تغییر یافته­ ارزیابی شد. به علاوه، درصد توزیع هر طبقه کیفیت ساختاری پارامترهای منفرد و اصلی محاسبه و نتایج نشان داد که پوشش کناره رودخانه در محدوده مورد مطالعه در مقایسه با دیگر پارامترها وضعیت مناسبی ندارد. به ­منظور بررسی دقیق­تر، درصد فراوانی طبقه ­های کیفیت ساختاری برای به ­طور مجزا در سه زیر منطقه قبل از شهر ساری (BS)، محدوده شهر ساری (SS) و بعد از شهر ساری (AS) نیز بررسی و نشان داد که وضعیت بخش شهری رودخانه تجن به وضوح تا کاملاً تغییریافته که در اثر ایجاد تغییراتی مانند تغییر بستر و عرض کانال منجر به تغییر مواد بستر، ایجاد حفاظت از کناره بتنی در بیش از دو کیلومتر از رودخانه و احداث سازه­ هایی مانند سد لاستیکی و کف­بند بدون درنظر گرفتن پلکان ماهی به ­خصوص در محدوده پارک ملل می­ باشد.
نتیجه گیری: در روش طبقه ­بندی کیفیت ساختاری رودخانه آلمان، شرایط جغرافیایی بر روی واحدهای چشم انداز و تیپ رودخانه­ های تعریف شده، فرم دره رودخانه، مواد بستر و پوشش گیاهی تاثیرگذار بوده که تاحدود زیادی با شرایط جغرافیایی شمال ایران و به­ خصوص رودخانه تجن (دارای سه واحد چشم انداز کوهستانی، دشت و ساحلی) مطابقت دارد. هم­چنین، درصد توزیع هر طبقه کیفیت ساختاری دو پارامتر منفرد 5-2 پوشش کناره رودخانه با 49% و 5-3 پوشش کناره ویژه با 67%، سهم بالایی از طبقه 7-کاملاً تغییر یافته را به­خود اختصاص داده­ که نقش پارامترهای تنزل­ دهنده برای رودخانه تجن در بازه مورد مطالعه را داشته که به­ عنوان هدف اولیه در برنامه­ ریزی­ اقدامات باز زنده ­سازی رودخانه تجن شناسایی گردید.
متن کامل [PDF 1664 kb]   (9 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مديريت حوزه های آبخيز
دریافت: 1400/2/28 | ویرایش نهایی: 1401/4/8 | پذیرش: 1400/5/30 | انتشار: 1401/4/8

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به (پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز (علمی-پژوهشی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2022 CC BY-NC 4.0 | Journal of Watershed Management Research

Designed & Developed by : Yektaweb